Tarımın kadim dayanağı: Kadın

Küresel tarım sektörü, değişen pazar koşulları, iklim krizi ve teknolojik ilerlemelerle büyük bir dönüşümden geçerken, bu sürecin en önemli ancak en az fark edilen unsuru kadın işgücü olarak öne çıkıyor.

Tarım ekonomisi alanında yapılan analizlerde, kadınların rolü genellikle hane halkı işgücü kapsamında değerlendirilerek geri plana itiliyor. Ancak Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre, dünya genelindeki gıda üretiminin yaklaşık yarısı kadınlar tarafından gerçekleştiriliyor.

Tarım Ekonomisi Derneği Başkanı İpek Süer Topuzoğlu, tarımsal üretimdeki cinsiyet eşitsizliklerinin ve kaynak erişimindeki adaletsizliklerin giderilmesinin, sadece sosyal bir gereklilik olmadığını vurguluyor. Topuzoğlu, bu adaletsizliğin giderilmesinin küresel gayri safi yurt içi hasılaya yaklaşık 1 trilyon dolar katkı sağlayabileceğini ve 45 milyon insanı gıda güvencesizliğinden kurtarabileceğini belirtiyor.

Türkiye'de tarım sektöründe son 25 yılda önemli yapısal değişimler yaşanırken, kadın işgücünün sektördeki ağırlığını koruduğuna dikkat çeken Topuzoğlu, TÜİK verilerine göre istihdam edilen kadınların yaklaşık %18'inin tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörlerinde çalıştığını ifade ediyor. Ancak bu yoğunluğun en kırılgan yönünün güvencesizlik olduğunu, tarım sektöründe çalışan kadınların %91.9'unun kayıt dışı istihdam edildiğini ve %72.6'sının "ücretsiz aile işçisi" statüsünde bulunduğunu belirtiyor. Bu durumun, kadınların üretimdeki değerinin makroekonomik verilerde tam olarak yansımasını ve kişisel gelire dönüşmesini engellediğini ekliyor.

Topuzoğlu, geleneksel tarımdan dijitalleşmeye, dikey tarımdan kooperatifleşmeye kadar tarımdaki dönüşümde kadınların öncü rol üstlendiğini, ancak bu süreçte kimi zaman girişimci olarak öne çıktıklarını, kimi zaman da dönüşümün sessiz mağdurları olarak kaldıklarını dile getiriyor. Tarım ekonomisinin sürdürülebilir bir büyüme için ekolojik dengeyle uyumlu yönetilmesi gerektiğini belirten Topuzoğlu, kadınların mülkiyet, finans ve karar alma mekanizmalarında daha fazla temsil edilmesi gerektiğini vurguluyor. Kadınların üretim süreçlerinde ve ekolojik mücadelede güçlenmediği bir tarım modelinin, gıda egemenliğini güvence altına alamayacağını ve gelecek nesillere bereketli bir toprak bırakamayacağını ifade ediyor.

Kadınların tarımsal kırılganlıklara karşı gösterdiği direncin sadece saha çalışmalarında değil, agro-ekolojik üretim yöntemlerinde de görüldüğünü belirten Topuzoğlu, kadınların monokültür tarıma, aşırı kimyasal kullanımına ve su kaynaklarının israfına karşı kırsalda çevre bilincinin merkezinde yer aldığını söylüyor. Kadın çiftçilerin, ata tohumlarının korunması ve biyolojik çeşitliliğin sürdürülebilirliğinde tarihsel bir hafızayı temsil ettiğini, doğayla kurdukları onarıcı bağın, ekolojik aktivizmi kooperatifleşme ve kısa tedarik zincirleri aracılığıyla "yeşil ekonomiye" dönüştürdüğünü ekliyor. Son olarak, tarımda kadın gücünün sadece ekonomik bir girdi değil, aynı zamanda iklim krizi ve endüstriyel tarımın yarattığı tahribata karşı bir "ekoaktivizm ve direniş" biçimi olduğunu vurguluyor.