Eğitim ücretsiz, peki erişim?

Yeni eğitim öğretim yılının başlamasıyla birlikte, Türkiye'de "parasız eğitim" kavramının kapsamı yeniden tartışmaya açıldı. Anayasa'nın 42. maddesi ilköğretimin zorunlu ve devlet okullarında parasız olduğunu belirtse de, günümüzde bu durumun sadece okul harcı alınmamasıyla sınırlı olmadığı vurgulanıyor. Uzmanlar, bir çocuğun mahallesinde okulunun olmasının tek başına eğitime erişim için yeterli olmadığını belirtiyor. Ulaşım giderleri, beslenme ihtiyaçları, kırtasiye malzemeleri, kitap dışı eğitim materyalleri, internet ve dijital araçlara erişim gibi faktörler, eğitime erişimin "görünmeyen maliyetlerini" oluşturuyor.

Eğitime erişim, sadece okullaşma sayısıyla değil, çocuğun eğitimi sürdürebilecek koşullara sahip olup olmadığıyla da yakından ilgili. UNICEF'in Türkiye'deki okul dışı kalan çocuklara ilişkin analizleri, engelli çocuklar, çocuk işçiliğine maruz kalanlar, erken yaşta evlilik riski taşıyanlar ve göçten etkilenen çocukların eğitime erişimde ciddi engellerle karşılaştığını ortaya koyuyor. Bu durum, eğitimin önündeki engellerin artık sadece okul duvarlarıyla sınırlı olmadığını gösteriyor.

Eğitim hakkının fiilen kullanılabilen bir hak olduğu hatırlatılırken, "Her çocuğu okulla buluşturmak" hedefinin ardından "Her çocuk eğitime gerçekten ulaşabiliyor mu?" sorusunun önem kazandığı belirtiliyor. Çocuğun ailesinin ekonomik durumu, okula ulaşım koşulları, beslenmesi, dijital kaynaklara erişimi ve eğitimi sürdürmek için ödediği bedellerin istatistiklere yansımamasının, fırsat eşitliği tartışmalarının gelecekteki eşiğini oluşturduğu ifade ediliyor.

Devletin görevinin sadece okul kapısını açmakla sınırlı kalmaması gerektiği vurgulanıyor. Eğitime erişimin sadece okul kapısının açık olmasıyla ölçülmesinden vazgeçilmesi ve bir çocuğun o kapıdan hangi koşullarda girdiğinin de dikkate alınması gerektiği belirtiliyor. Ücretsiz okul yemekleri, ulaşım desteği, nitelikli dijital erişim ve okul sonrası kültürel olanaklar gibi kamu hizmetleriyle, bu farkların çocukların eğitim kaderine dönüşmesinin engellenmesi hedefleniyor. Eğitim hakkının, çocuğun okula ulaşmasının önündeki engeller kaldırıldığında başladığına dikkat çekiliyor.