Utanç duygusu

Son günlerde yaşanan olaylar, toplumda derin bir utanç duygusunu tetikledi. Bu duygu, özellikle halk iradesinin sandıkta yok sayılması ve seçilmiş belediye başkanlarının görevden alınması gibi durumlarla daha da belirginleşti. Bazı kaynaklara göre utanç, kişinin kendi yetersizlik veya uygunsuz davranışlarının bilincine vardığında hissettiği acı olarak tanımlanıyor. Bu, kişinin kendisini değersiz veya yetersiz hissetmesine yol açabiliyor.

Utanç duygusunun temelleri çocuklukta atılsa da, yaşam boyu süren seçimler ve edinilen vicdani değerlerle şekilleniyor. Ahlaklı bir bireyin utanç duygusundan yoksun olması düşünülemez. Ancak günümüzde yaşananlar, bu temel değerlerin sorgulanmasına neden oluyor. "Hiç mi utanmıyorlar?" sorusu sıkça soruluyor ve bu durumun altında yatan nedenler arasında yetersizlik, korku, çıkar beklentisi veya bilinçsizlik gibi faktörler sıralanıyor. Bilinç ve vicdanın yokluğu, ahlaki değerlerin de zayıflamasına yol açıyor.

Türkiye'nin yakın tarihinde iki önemli 12 Eylül dönüm noktası bulunuyor. İlki, 12 Eylül 1980 askeri darbesiyle ülkenin siyasi, hukuki ve sosyal yapısında derin yaralar açtı. İkincisi ise 12 Eylül 2010'da yapılan anayasa değişikliği referandumuydu. Bu referandumla, sivil otoritenin kararıyla Meclis'in yetkileri cumhurbaşkanına devredildi ve bu durum "sivil darbe" olarak da nitelendirildi. İkinci 12 Eylül, birinci 12 Eylül'ün bir uzantısı olarak görülüyor ve her ikisi de toplumsal yaşamı olumsuz etkileme potansiyeli taşıyor.

Sanat ve kültür alanında da bu durumun yansımaları görülüyor. Birinci 12 Eylül'de solcu yazarlar, sanatçılar ve sendikacılar cezalandırılırken, ikinci 12 Eylül'de muhalif görülen herkes "vatan haini" olarak yaftalandı. Sanatın doğasında eleştiri ve sorgulama varken, günümüzde sanat ve kültür dünyası biat edenler ve direnenler, alkışlayanlar ve soru soranlar olarak ikiye ayrılmış durumda. Bu durum, güce yaslananlar ile bedel ödemeyi göze alarak sözünü söyleyenler arasındaki temel ayrımı ortaya koyuyor. Mesele sadece siyaset değil, aynı zamanda insanın kendi eylemleriyle yüzleşebilme kapasitesidir.