İklim krizi önce yoksulu vuruyor

İklim değişikliğinin küresel ısınma kaynaklı etkileri, dünyanın ortalama sıcaklığının artmasıyla birlikte daha belirgin hale geliyor. Kömür, petrol ve doğalgaz gibi fosil yakıtların kullanımı sonucu atmosfere salınan sera gazları, Dünya'nın etrafında kalınlaşan bir battaniye etkisi yaratarak ısıyı hapsediyor. Bu durum, yalnızca yazların daha sıcak geçmesine değil, aynı zamanda yağış düzenlerinin değişmesine, kuraklıkların ve sıcak hava dalgalarının artmasına, aşırı yağış ve sellerin şiddetlenmesine yol açıyor.

Bu küresel sorunla mücadele için ülkeler, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansları (COP) çatısı altında bir araya geliyor. Bu kapsamda, sivil toplum gönüllüsü Hacer Foggo'nun dikkat çektiği yeni bir araştırma, iklim krizi ile yoksulluk arasındaki ilişkiyi gözler önüne serdi. Doç. Dr. Doğukan Doğu Yavaşlı ve ekibinin Climatic Change dergisinde yayımlanan çalışması, Türkiye'nin 973 ilçesindeki aşırı sıcaklık koşullarını 1980-2024 verileriyle inceleyerek hanehalkı gelir yapılarıyla karşılaştırdı.

Araştırmanın bulgularına göre, Türkiye'deki 120 ilçe, yani her sekiz ilçeden biri, yüksek sıcaklık tehlikesi ile yoksulluğun kesiştiği bölgeler olarak belirlendi. Bu ilçelerin başında Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nden Şanlıurfa, Mardin ve Batman gibi iller gelirken, Çukurova bölgesi de riskli alanlar arasında yer alıyor. Ancak araştırmanın dikkat çekici bir diğer sonucu ise, İç Ege'nin bazı kesimleri ile Malatya, Elazığ ve Tunceli'nin alçak vadilerinin de risk haritasına dahil olması. Bu durum, ekonomik kırılganlığın, sıcaklık riskini Türkiye'nin iç bölgelerine taşıyabildiğini gösteriyor.

Araştırmada öne çıkan önemli bir nokta, sıcaklığın etkisinin sadece termometre değerleriyle sınırlı olmadığı, aynı zamanda kişinin sosyo-ekonomik koşullarına göre farklılaştığıdır. Antalya'da 42 dereceyi bulan bir sıcaklıkta klimalı mekanlara erişim mümkünken, Harran Ovası'nda aynı sıcaklıkta halkın önemli bir kesiminin bu imkana sahip olamayabileceği belirtiliyor. Gelir düzeyi, konut yalıtımı, klima erişimi, çalışma koşulları ve sağlık hizmetlerine ulaşım gibi faktörler, sıcaklığın hayat üzerindeki etkisini doğrudan değiştiriyor. Özellikle "tropik geceler" olarak adlandırılan, en düşük sıcaklığın 25 derecenin altına inmediği geceler, Adana-Mersin-Hatay hattında riski artırıyor. Vücudun gece serinleyerek toparlanamaması, ısı stresini daha da kötüleştiriyor.

Bu bulgular, iklim krizinin aynı zamanda bir sınıf meselesi olduğunu vurguluyor. Maddi imkanı olanlar evlerini yalıtabilir, klima kullanabilir, serin yerlere gidebilir ve çalışma saatlerini ayarlayabilirken, elektrik faturasını düşünerek klimayı açamayan emekliler veya açık alanda çalışmak zorunda olanlar gibi dezavantajlı gruplar için krizin faturası daha ağırlaşıyor. Çözüm önerileri arasında riskli ilçelerde kamuya açık serinleme alanları oluşturulması, aşırı sıcak saatlerde açık alanda çalışmanın durdurulması ve konutlara yalıtım ile pasif serinletme desteği verilmesi yer alıyor. Ancak iklim krizinin eşitlik boyutu, aynı ülkenin aynı gün aynı sıcaklığı yaşayan insanları arasındaki farklı yaşam koşullarını da gözler önüne seriyor.