Üretim-bölüşüm paradoksu - Sıtkı Ergüney

İktisat öğretisinin, kapitalist sistem ve serbest piyasa ekonomisi bağlamında “makro” ve “mikro” ekonomi başlıkları altında yapılan iki tanımlaması vardır.

Makro iktisat; toplumda sonsuz sayıdaki gereksinimlerin, sınırlı sayıdaki kaynakların “belirlenmiş öncelikler” doğrultusunda optimum kullanılmasıyla karşılanmasını öngörür. Bu tanımlamadaki “öncelikler” -doğal olarak- ekonomiyi yöneten siyasi kadrolarca belirlenerek tercih edilen, çoğu kez çoğunluğun çıkarları ile örtüşmeyen önceliklerdir.

Farklı politik görüşlerin benzer -ulusal ve uluslar arası- ekonomik konularda farklı tercih ve uygulamalara neden olması; ekonominin politikadan bağımsız ol(a)mayacağını, bu nedenle de ekonomik kararların “ekonomi-politik” sentezde değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır.

Adam Smith bu çelişkiyi “Milletlerin Refahı” (Wealth of Nations) adlı kitabında uluslararası (sömürgecilik) boyutu ile ortaya koymuştur.

Mikro iktisat; firma bazında üretilen mal ve hizmetlerin, minimum maliyet-maksimum kârlılık esasına göre yapılmasını öngörür. Ekonometrik ölçümler de çoğu zaman maksimum kârlılık ilkesi ile uyumlu olarak fayda-maliyet değil, maliyet-kârlılık odaklı yapılır.

Her iki tanımın da ortak bileşenleri; üretim (arz) tüketim (talep) ve üretimde yaratılan değerin bölüşümüdür. Üretim, dört üretim faktörünün (emek/ücret, sermaye/faiz, toprak/ rant, girişim/kâr) toplam maliyetinden oluşur. Serbest piyasa ekonomisi modelinin uygulandığı ekonomilerde üretimde yaratılan değerin üretim faktörleri arasında bölüşümü piyasada oluşan arz-talep büyüklükleri sonucu çıkan denge fiyatlarına göre gerçekleşir.

Serbest piyasa ekonomisinde, mal ve hizmet araçlarının mülkiyeti ağırlıklı olarak özel sektördedir. Girişimciler, yatırım ve üretim için gerekli emek, dış finansman, toprak gereksinimlerini piyasada oluşan denge fiyatlarını ödeyerek (ücret, faiz, rant) kâr sağlarlar. Bu gerçek, K. Marx’ın üretim araçlarının mülkiyeti ve emek-sömürü (artık değer/surplus value) teorisinin esası olmuş, çözüm olarak üretim araçlarını mülkiyetinin kamuda olmasını savunmuştur.

Türkiye gibi emeğin örgütsüz, arzının talebin üzerinde olduğu aşırı nüfuslu, gelir dağılımının dengesiz, toplam/marjinal tasarruf eğiliminin düşük olduğu, toprakların rant amaçlı yatırımlar için kullanıldığı ekonomilerde ücretler düşük, faizler ve toprak maliyetleri yüksektir. Bu nedenlerle girişimcilerin pazarlık gücünün yüksek olduğu üretim faktörü emektir.

Üretim-bölüşüm paradoksu işte bu durumda ortaya çıkmaktadır. Bu paradoksun olmaması, ekonomide gözetilmesi gereken temel dengelerin; arz-talep, tasarruf-yatırım, dış ticaret/ödemeler, işgücü-istihdam, gelir dağılımı, enflasyon/kur/faiz tesisi ile sağlanabilir. Mevcut koşullarda bunların, -üretim araçlarının mülkiyetinden bağımsız olarak- ekonominin gelişmişlik düzeyi ile uyumlu, bölüşüm ve toplumsal refahın yaygınlaştırılmasına odaklı para ve maliye politikaları ile desteklenerek sürdürülmesi gerekir.

Enflasyonist baskı yaratır gerekçesiyle düşük ücretli kesimin gelirlerinin baskılanması, zaten yetersiz olan tüketim malları üretiminin daha da azalmasına, birim ve toplam üretim maliyetlerinin büyüyerek arz fiyatlarının daha da yükselmesine neden olmaktadır, olacaktır.

Ankara’yı günler öncesinden “yasak kente” çeviren iki günlük NATO zirvesini geride bıraktık.

Pek az insan kendi geçmişini anlatırken adil olur.

Tezim şu: Dünyada siyasi ve askeri gerginliğin kasıtlı olarak tırmandırıldığını düşünüyorum, bu yeni durumdan ülkelerde demokrasi gerilerken askeri harcamalar artıyor, otoriter rejimler güçleniyor ve savaş şirketleri görülmemiş kârlar elde ediyor ve halk yoksullaşıyor.

NATO’nun Ankara zirvesi geldi, yüzlerce tutuklunun üzerinden geçerek gitti.

20. yüzyılın ilk yarısında emperyalizmin ve sömürgeciliğin dünyadaki öncüsü Britanya İmparatorluğu idi.

Türkiye’de bin kişiye yaklaşık 2.4 doktor düşüyor.

İktisat öğretisinin, kapitalist sistem ve serbest piyasa ekonomisi bağlamında “makro” ve “mikro” ekonomi başlıkları altında yapılan iki tanımlaması vardır.

NATO zirvesi için Ankara’da kurulan o devasa sahne, bana Romain Gary’nin “Onca Yoksulluk Varken” romanını hatırlattı.

NATO zirvesi için Ankara’da kurulan o devasa sahne, bana Romain Gary’nin “Onca Yoksulluk Varken” romanını hatırlattı.

İktisat öğretisinin, kapitalist sistem ve serbest piyasa ekonomisi bağlamında “makro” ve “mikro” ekonomi başlıkları altında yapılan iki tanımlaması vardır.

Felsefeci, dilbilimci, eleştirmen, şair ve sanat tarihçisi Doç. Dr. Mustafa Bedrettin Cömert bundan 48 yıl önce, 11 Temmuz 1978’de Ankara’da sabah saatlerinde alçakça düzenlenen silahlı saldırı sonucu öldürülmüş; eşi Maria ise ağır yaralanmıştı.

Yunanların büyük bir saldırıya hazırlandıkları tarihlerde Türk ordusu, İnönü-Kütahya-Döğer hattında dört grup halinde toplanmış bulunuyordu.

Geçen günlerde “Şeyh Sait’in hatırasına hakaret” iddiasıyla Erzurum Hınıs Asliye Ceza Mahkemesi’nde yargılanan Zafer Partisi Genel Başkanı Dr. Ümit Özdağ’a, 87 gün hapis cezası karşılığı olarak 8 bin 700 TL para cezası verildi.

Deniz Göktaş’ın “Ölü Deniz” adlı stand-up gösterisinde geçen “600’lü yıllarda dördüncü kitaba son kitap demek iddialı bir çıkış” şakası, tam da felsefi ve sosyolojik anlamda dinsel bir dogmanın insan zihni ve zaman algısı üzerindeki etkisiyle oynayan bir kara mizah örneğidir.