SGK, 18 yaş altı ana/baba işyerinde geçen çalışmaların iptali uygulamasından bir an önce vazgeçmelidir.

506 ve 5510 sayılı kanunlarda; sigortalı sayılanlar ve sayılmayanlar, sigortalılığın ne zaman başlayıp ne zaman sona ereceği, sigortalılık süresine ilişkin çeşitli hususlar ayrıntılı bir şekilde düzenlendiği halde, ana veya babasına ait işyerinde 18 yaşını doldurmadan önce iş sözleşmesi ile çalışanların sigortalılığına dair herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Bunun yerine, 22/2/2013 tarihli ve 2013/11 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Genelgesi’yle, “Baba veya anasına ait işyerinde çalışan mümeyyiz küçüklerin vasinin iştiraki ile yazılı olarak yapılmış ve hâkim tarafından tasdik edilmiş bir hizmet akdi mevcut olmadıkça sigortalı sayılmalarına imkân bulunmamaktadır” şeklinde herhangi bir yasal dayanak belirtilmeksizin düzenleme yapılmıştır. Aslında dayanağın Türk Medeni Kanunu’nun çocuk ile anne ve babası arasındaki ilişkileri konu edinen 345. maddesi olduğu anlaşılmakla birlikte, sosyal güvenlik yasaları ile Türk Medeni Kanunu arasında birçok durumun (örneğin hak sahipliği gibi) farklı düzenlendiği ve uygulandığı bilinmektedir. Ana veya babasının işyerinde 18 yaşını doldurmadan çalışan küçüğün, kanıtlanabilir nitelikte gerçek ve fiili çalışma olgusunun olup olmadığını incelemeksizin, sırf vasinin katılımı ile gerçekleştirilen ve hâkim tarafından onaylanan yazılı bir iş sözleşmesinin mevcut olmadığından bahisle, çalışmalarının sigortalı çalışma olarak kabul edilmemesi, uygulamada birçok soruna neden olmaktadır. Bu şekilde, sigortalılık başlangıçları ve prim ödeme gün sayıları dikkate alınarak aylık bağlananların, genelge hükmü gerekçe gösterilmek suretiyle 18 yaş altı hizmetlerinin iptal edilmesi sonucu emekli aylıklarının iptal edilmesi büyük mağduriyetler yaratmakta ve yoğun bir şekilde dava konusu edilmektedir.

SGK’nin genelgeye dayalı olarak yaptığı bu uygulama aynı zamanda adaletsiz sonuçlar da doğurmaktadır. Şöyle ki 16 yaşında, vasinin iştiraki ile yazılı olarak yapılmış ve hâkim tarafından onaylanmış bir iş sözleşmesi bulunmayan ancak İş Kanunu kapsamında çalıştırma yaşına uygun şekilde ana/babaya ait işyerinde çalışan küçüğün 2 yıllık çalışması iptal edilirken aynı işyerinde, başka bir küçüğün çalışması halinde bu hizmet iptali, işyerinin o kişinin ana veya babasına ait olmaması nedeniyle yapılmamaktadır. Çünkü işyeri sahibinin çocuğu olmayan 18 yaş altı çocuklar için böyle bir koşul aranmamaktadır. Bu durum ise aynı yaşta çalışma hayatına atılmış sigortalıların sigortalılık başlangıçları ile prim ödeme gün sayılarının hesaplanmasında farklılıkların ortaya çıkmasına neden olmaktadır.

Yargıtay da 506 sayılı kanun döneminden itibaren vermiş olduğu kararlarında TMK m. 345. madde hükmünün sosyal güvenlik hukuku bakımından uygulanamayacağı görüşündedir. (Yarg. 21. HD., 16.09.2002, E. 2002/5845 K. 2002/6742, Yarg. 10. HD., 23.02.2023, E. 2023/1400 K. 2023/1658,)

Bu durum, Yargıtay’ın öteden beri sigortalılık niteliğini fiili ve gerçek çalışmaya dayandıran yaklaşımına da uygundur. Yargıtay, ana veya babasına ait işyerinde çalışan küçüklerin bu dönemde sigortalı sayılıp sayılmayacakları hususunda karar verirken 18 yaşın altında yapılan bildirimlerin fiili ve gerçek bir çalışmaya ilişkin olup olmadığını, bildirimin doğruluğunu ve küçük adına bildirim yapılan tarihler arasında işyerinde küçüğün gerçekten de fiilen çalışıp çalışmadığını incelemektedir.

Ayrıca Yargıtay, “...gerek mülga 506 sayılı kanunda gerekse 5510 sayılı kanunda; davalı kurumun işlemine dayanak yaptığı mülga 743 sayılı Medeni Kanun’un 271. maddesine veya halen yürürlükte bulunan TMK’nin 345. maddesine yapılmış herhangi bir atıf bulunmadığı gibi anılan madde hükümlerine aykırı davranılması halinde sigortalılık koşullarının oluşamayacağına yönelik herhangi bir düzenlemeye de yer verilmemesi, esasen çocuk yararına konulmuş olan hukuk kurallarının; çocuk aleyhine yorumlanmasının ve böylece vazgeçilmesi, devredilmesi, feragat edilmesi mümkün olmayan ve kişiye sıkı sıkıya bağlı sosyal güvenlik hakkından çocuğun mahrum bırakılmasının hukuk ve adalet ilkeleri ile de bağdaşmaması” hususlarını vurgulayan bölge adliye mahkemesi kararını da onamıştır. (Yarg. 10. HD., 23.02.2023, E. 2023/1400 K. 2023/1658, )

Yine, Kamu Denetçiliği Kurumu’nun tavsiye kararları ile Yargıtay içtihadı incelendiğinde ana veya babasının işyerinde 18 yaşını doldurmadan önce çalışan çocukların 5510 sayılı kanunun belirlediği sigortalılık kriterlerini taşımaları halinde, iş sözleşmeleri vasinin katılımı ile yazılı yapılarak hâkim tarafından onaylanmış olmasa da bu kişilerin sigortalı sayılmaları gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Konuya ilişkin davaların SGK aleyhine sonuçlandığı da bilinmektedir. Dolayısıyla, yasal dayanaktan yoksun ve sigortalıların mağduriyetine neden olan bu uygulamanın SGK’ce başka problemlere yol açmadan sonlandırılması yerinde olacaktır.

Sorularınız için nergis.simsek@cumhuriyet.com.tr adresine e-posta yollayabilirsiniz.

2026 Dünya Kupası kadroları incelendiğinde, 26 kişilik ekipler içinde Afrika kökenli oyuncuların belirgin ağırlığı dikkat çekiyor.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi’nin CHP ile ilgili mutlak butlan kararı çıktığında gazetemizde gerek 2. sayfadaki “Olaylar ve Görüşler” sütununda gerekse “Olayların Ardındaki Gerçek” sütununda birçok yazı yayımlandı.

Tek bir kişiye bağlı ve bağımlı olan bir “Şahsım Devleti Rejimi” dünyadaki hiçbir “Devleti” yönetemez...

Bir vesile ile çeviri kitaplarımın listesini incelemem ve Marie Darrieussecq’ten çevirdiğim Dişi Domuz (Truismes) adlı kitabı kitaplıkta aramam gerekti.

Ankara’yı abluka altına aldılar.

Siyasetçilerin, siyaset için yapamayacağı bir şey var mı?

“Eşkıya dünyaya hükümdar olmaz” sözü, bu toprakların belleğinde yalnızca bir türkü değil, aynı zamanda adalet duygusunun ifadesidir.

Köy Enstitülerinin kurulmasıyla, bakan buyruğuyla “öğretmen okulu”na dönüştürülmesi birkaç ay içinde gerçekleştirildi.

Dostum, ağabeyim Güney Dal’ı ziyaret etmek için yola çıktığımızda Gelibolu’ya Yolculuk romanını yanıma almıştım.

Beşparmak Dağları eteğinde yer alan Bafa Gölü, Ege’nin en önemli göllerindendir. Gölün kıyısında Herakleia antik kenti ve Kapıkırı Köyü bulunur. Tarih, turizm ve doğa açısından da yöre büyük önem taşır.

Bir açık deniz platformundasınız.

“Sanat halk için mi, sanat için mi?” sorusu, yalnızca estetik bir tartışma değildir.

1915 senesinde Çanakkale Savaşları sırasında İstanbul’dan cepheye bir heyet gider.

Soru: Eşim 27/3/1993 tarihinde sigortalı olarak çalıştı.

Soru: Babamın doğum tarihi 08/10/1970, askerlik hizmetini yaptığı süre, 2/3/1990-2/9/1991, 4/a sigortalılık başlangıcı 15/9/1998, 4/b tescil başlangıcı 8/1/2010, prim ödeme gün sayısı 1727, babamın 3600 günden emekli olma şansı var mıdır?

EYT’den emekli oldum, öğretmenim, tekrar öğretmenliğe dönebilir miyim? Özlük haklarım korunur mu?

2026/Temmuz’da emekli aylıkları ne kadar artacak?

Soru: Demirci ustasıyım. Özbekistan’da inşaat işi yapan bir Türk firması beni de Özbekistan’daki inşaat işyerinde çalıştırmak üzere götürmek istiyor. Orada çalıştığım sürede herhangi bir mağduriyet yaşamamak adına sosyal güvenlik haklarımı öğrenmek istiyorum.