Evde ayakkabı giymek sağlıksız mı mantıklı mı?

Pedja Trifunovic'in nişanlısının evini ilk ziyaret ettiğinde kafası karışmıştı. Ön kapıdan içeri girerken Sophia ona ayakkabılarını çıkarmadan girebileceğini söyledi.

"Uyuduğunuz yere ayakkabılarınızla giriyorsunuz… O an 'bu iğrenç' diye düşündüm" diye hatırlıyor.

ABD'de yaşayan Sophia ise Sırbistan kökenli olan Pedja'nın ayakkabılarını çıkardığını öğrendiğinde benzer derecede şaşırmıştı:

"Evinde ayaklarımın kokmasını mı istiyorsun? Bırak spor ayakkabılarım ayağımda kalsın".

Anlaşmazlıklarını internette paylaştıklarında fark ettikleri ki bu küresel bir tartışma.

Pedja'nın ev içinde terlik, Sophia'nın ise spor ayakkabı giydiğini gösteren bir TikTok videosunun altında, kimin daha hijyenik olduğu konusunda yüzlerce yorum yapıldı.

Peki kim haklı? Ev içinde ayakkabı giymek sağlık açısından risk oluşturur mu?

BBC Dünya Servisi bunu öğrenmek için bir mikrobiyoloji laboratuvarını ziyaret etti.

Ayakkabılarınızı çıkarıp çıkarmamanız büyük ölçüde nerede büyüdüğünüze bağlı.

Ortadoğu, Asya ve Balkan ülkelerinin çoğunda kapalı mekanda ayakkabıyla dolaşmak kaba kabul edilir.

Buna karşılık, Avrupa'nın bazı bölgelerinde ve ABD'de bir misafirden ayakkabılarını çıkarmasını istemek kaba görülebilir.

Japonya, dünyada ayakkabı konusunda en katı kurallardan bazılarına sahip. Çoğu evde "genkan" adı verilen ve ayakkabıların çıkarılması gereken sınırı belirleyen özel bir giriş alanı bulunur.

Londra'daki SOAS Üniversitesi'nde antropoloji alanında öğretim görevlisi olan Dr Fabio Gygi'nin açıklamasına göre, eğer bir turist ayakkabılarını çıkarmayı unutursa "hemen güçlü bir tepki gelir":

"İnsanlar adeta üzerinize atlayıp 'hayır, dur, ayakkabılarını çıkar' der."

Gygi'ye göre bu tepkinin hem hijyenik hem de felsefi bir sebebi var:

"Sembolik olarak dışarısı, kirlenme, tehlike ve kirli ya da kirletici olan her şeyle ilişkilendirilir.

"İç mekan ise temiz tutulmak istenen yerdir… Saflık ulaşılması gereken bir durumdur ve birçok dini ritüel bu fikir etrafında şekillenir".

Bir hafta sonu boyunca İngiltere'nin Brighton kentinde giyilmiş bir çift spor ayakkabıyı, üzerlerinde nelerin bulunduğunu görmek için bir mikrobiyoloji laboratuvarına götürdük.

Brighton Üniversitesi'nde mikrobiyolog Dr Sarah Pitt tarafından ayakkabıların üst ve alt kısımlarından sürüntü örnekleri alındı ve numuneler bir gece boyunca petri kabında çoğalmaya bırakıldı.

Ertesi gün, örneklerin mikroskop altında incelenmesinde çok sayıda bakteri ortaya çıktı.

Pitt'in açıklamasına göre, bunlar arasında sağlıklı kişilerde bile kötü enfeksiyonlara yol açan ve stafilokok enfeksiyonlarının nedeni olan Staphylococcus aureus da vardı:

"Kendinizi kaşır ve oraya Staphylococcus aureus bulaştırırsanız, irinle dolu büyük bir çıban oluşabilir" diyor.

Pitt ayrıca bunun bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde zatürreye ve kan dolaşımı enfeksiyonlarına da yol açabileceğini ekliyor.

Ayakkabılarda ayrıca bakterinin Staphylococcus epidermidis adı verilen yakın bir türü de bulundu.

Bu bakteri doğal olarak insan derisinde yaşar.

Bu patojen, bağışıklık sistemi zayıf kişilerde ciddi hastalıklara neden olabilir ve genellikle hastane yatışları sırasında hastalar tarafından kapılır.

Diğer araştırmalar ayakkabıların E. coli gibi dışkı kaynaklı bakteriler de dahil olmak üzere başka patojenlerle de kirlenebileceğini gösteriyor.

Biyomedikal Bilimler Enstitüsü başkanı olan Pitt, "Dünyanın her yerinde farklı bakteriler olabilir; ayrıca mantarlar ve parazitler de bulunur" diyor.

Araştırmalar, ayakkabıların dış ortamlardaki bakterileri evlerimize hızla taşıyabildiğini gösteriyor.

Pitt, "Mikroorganizmaların evde canlı kalabildiğine ve potansiyel olarak evinizdeki diğer kişilere enfeksiyon bulaştırabildiğine dair güçlü kanıtlar var" diyor.

Pitt'e göre mikroplar birkaç gün boyunca ya da hatta sıcak bir halı üzerinde daha da uzun süre canlı kalabilir.

Bundan sonra bile, bir yüzey üzerinde tekrar tekrar yürümek bazı bakterileri "yeniden etkinleştirebilir" ve onları tekrar insanlar için bulaşıcı hale getirebilir.

Pitt, "Bir bebekle birlikte halının üzerinde emekliyorsanız… Halıya bastığınızda enfeksiyonu yeniden etkinleştirirsiniz" diye açıklıyor.

Bu durum, çoğu sağlıklı yetişkinden ziyade bebekler veya yaşlılar gibi bağışıklık sistemi zayıf kişiler için daha büyük bir risk oluşturuyor.

Pitt, organizmalara maruz kalmanın bağışıklığın gelişmesine yardımcı olabileceğini kabul etmekle birlikte, günlük yaşamımızın zaten bizi çok çeşitli bakterilerle temas ettirdiğini belirtiyor.

Bu sorunun cevabı, Pitt'e göre petri kabında yatıyor.

"Kapalı mekanda ayakkabı giymek iğrenç ama aynı zamanda gerçek bir sağlık riski" diyor.

"Dünyanın neresinde olursanız olun, içeri girer girmez ayakkabılarınızı kesinlikle çıkarmalısınız."

"Ayakkabılarınızı gerçekten çıkarmak istemiyorsanız, kapı paspası kullanmak ve halı bulundurmamak evinizdeki bakteri miktarını azaltmaya yardımcı olabilir" diye açıklıyor.

"İdeal olan, evinizi haftada en az bir kez derinlemesine temizlemenizdir; bu muhtemelen bakterileri, tozu ve kiri uzak tutmak için yeterli olacaktır" diyor.

Artık evli olan Sophia ve Pedja bir uzlaşmaya varmış durumda.

Sophia, "Sanırım her zaman spor ayakkabı giymeyi tercih ederim. Ama Sırbistan'a gittiğimde terlik giymem gerektiğini biliyorum" diyor.

Çift ABD'deki evindeyken Sophia dışarıda giyilmemesi gereken "ev içi spor ayakkabılar" giyiyor.

"Ayağımda ağırlığını hissetmeyi seviyorum çünkü bununla büyüdüm" diye açıklıyor.

Pedja da Sophia'nın bazı alışkanlıklarını edinmiş.

"Bazen acelem olduğunda ayakkabılarımla içeri girdiğim anlar oluyor" diyor.

Sophia ise şunu ekliyor: "Beni tamamen Sırplı ya da Pedja'yı tamamen Amerikalı yapmaya çalışmıyoruz. İkimiz de kendi kimliğimiziz ve bunu birleştirmeye çalışıyoruz."

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada .