ANOREKSİYA NERVOZA DOSYASI I Nihal Candan nasıl günden güne eriyor? Hastanede olmasına rağmen neden kilo alamıyor? Şimdilerde herkesin merak ettiği hastalık hakkında 9 kritik soru

Bir dönem televizyon programlarıyla tanınan Nihal Candan, son günlerde sağlık problemleri ile konuşuluyor. Anoreksiya nervoza teşhisi konulan Candan, uzun süredir zayıflık ve iştah problemleri yaşıyordu. Tedavisi hastanede devam eden Candan’ın 25 kilonun altına düştüğü ve yoğun bakıma aldığı biliniyor. Nihal Candan’ın hastaneden paylaşılan fotoğrafları, bu hastalığın ciddiyetini bir kez daha gözler önüne seriyor.

Yalnızca yemek yememek ya da zayıf olmak istemek anlamına gelmeyen, ciddi bir yeme bozukluğu olan anoreksiya nervoza, herhangi bir ruh sağlığı bozukluğunun en yüksek ölüm oranına sahip olmasına rağmen toplumda hâlâ bu hastalık yeterince bilinmiyor.

Öyle ki, sosyal medyada “ Nihal Candan neden yemek yiyemiyor? ”, “ Hastanede bile nasıl kilo veriyor, serum taksınlar kilo alsın " gibi yorumlar dolaşıyor.

Anoreksiya genellikle ergenlik döneminde başlar ve birçok faktörün etkileşimiyle ortaya çıkar. Mükemmeliyetçilik, düşük benlik saygısı, kontrol ihtiyacı, aile içi iletişim problemleri, travmalar, zorlayıcı sosyal çevreler ve beden imajına dair toplumsal baskılar hastalığın gelişmesinde rol oynayabilir. Yeme davranışı çoğu zaman kişinin hayatında kontrol edebildiği tek alan haline gelir ve bu kontrol, psikolojik bir başa çıkma mekanizması olarak kullanılır.

Anoreksiya genellikle ergenlik döneminde başlar ve birçok faktörün etkileşimiyle ortaya çıkar. Mükemmeliyetçilik, düşük benlik saygısı, kontrol ihtiyacı, aile içi iletişim problemleri, travmalar, zorlayıcı sosyal çevreler ve beden imajına dair toplumsal baskılar hastalığın gelişmesinde rol oynayabilir. Yeme davranışı çoğu zaman kişinin hayatında kontrol edebildiği tek alan haline gelir ve bu kontrol, psikolojik bir başa çıkma mekanizması olarak kullanılır.

Anoreksiya nervozanın en merak edilen noktalarından en ince detaylarına kadar her şeyi Gastroenteroloji Uzmanı Prof. Dr. Vedat Göral ve Uzman Klinik Psikolog Aybige Üstüner ’e sorduk.

1- Anoreksiya bir kişide nasıl ortaya çıkmaya başlıyor?

Vedat Göral: Anoreksiya nervoza mağduru bireyler, kilolarını ve vücut şekillerini kontrol etmek için kendi yaşamlarında önemli ölçüde değişiklikler yapma eğilimi gösterirler. Anoreksiya mağduru bireyler kilo almayı önlemek veya kilo vermeye devam etmek için, genellikle yedikleri yiyecek miktarında ciddi kısıtlamalara giderler.

Vücudun ihtiyacı olan kalori alımını kontrol etmek için yemek yedikten sonra kusabilirler veya müshil, diyet hapları, idrar söktürücüler veya lavman gibi araçları, kilo vermek için kötüye kullanabilirler. Buna ek olarak, aşırı egzersiz yaparak kilo vermeye çalışabilirler. Anoreksiya nervoza mağduru bireyler için verdikleri kilo miktarı, yeterli gelmez ve kilo almaktan korkmaya devam ederler.

Hastalığın oluşmasında genetik etkenleri ruh sağlığı bozukluğu ve çevresel faktörler önem taşır. Hangi genlerin dahil olduğu henüz net olmasa da genetik değişiklikler anoreksiya geliştirme olasılığınızı artırabilir. Öte yandan çevresel faktörler dediğimiz toplumsal ve kültürel baskılar, travmatik olaylar, beyin kimyasal değişiklikleri, sosyal medya etkisi, meslek ya da hobilerle ilgili baskılar rol oynar. Genelde, ani bir travma özellikle psikolojik travma ile başlar.

Başkalarıyla birlikte yemek yemekten kaçınmak, ne kadar az yediklerini gizlemek için yemeklerini küçük parçalara ayırmak veya çok yavaş yemek, bol veya salaş giysiler giyerek ne kadar zayıf olduklarını gizlemeye çalışmak olabilir.

Aybige Üstüner: Anoreksiyanın çok dikkat edilmesi gereken belirtilerini şöyle sıralamak mümkün:

-- Sürekli diyet yapma ve kalorilere takıntı -- Yemek zamanlarından kaçınma veya yemek yememek için bahaneler uydurma -- Aşırı egzersiz yapma -- Aynaya sık sık bakma ve kendini ‘şişman’ olarak tanımlama -- Yiyecekleri saklama, yemeği parçalama ama yememe gibi davranışlar -- Sosyal geri çekilme, ruh hali değişimleri, huzursuzluk, sinirlilik

Birçok vakada anoreksiya nervozanın arka planında travmatik deneyimler, duygusal ihmal, ebeveyn kontrolünün aşırı veya yetersiz olması gibi faktörler bulunur. Bu tür deneyimler kişinin beden algısını, özdeğerini ve duygusal düzenleme becerilerini olumsuz etkileyebilir. Öte yandan sosyal medya, özellikle ergenlik çağındaki bireyler için güçlü bir etki alanıdır. Filtrelenmiş fotoğraflar, zayıf bedenin başarı ya da mutlulukla ilişkilendirilmesi, ‘fit’ görünümün norm olarak sunulması bireylerin beden algısını çarpıtır. Bu içeriklere maruz kalan kişiler, kendi bedenlerinden memnuniyetsizlik duymaya başlar ve bu durum yeme bozukluklarına zemin hazırlayabilir. Sosyal karşılaştırmalar, beğeni sayısı üzerinden onaylanma ihtiyacı, kilo kontrolünü takıntıya dönüştürebilir.

Birçok vakada anoreksiya nervozanın arka planında travmatik deneyimler, duygusal ihmal, ebeveyn kontrolünün aşırı veya yetersiz olması gibi faktörler bulunur. Bu tür deneyimler kişinin beden algısını, özdeğerini ve duygusal düzenleme becerilerini olumsuz etkileyebilir. Öte yandan sosyal medya, özellikle ergenlik çağındaki bireyler için güçlü bir etki alanıdır. Filtrelenmiş fotoğraflar, zayıf bedenin başarı ya da mutlulukla ilişkilendirilmesi, ‘fit’ görünümün norm olarak sunulması bireylerin beden algısını çarpıtır. Bu içeriklere maruz kalan kişiler, kendi bedenlerinden memnuniyetsizlik duymaya başlar ve bu durum yeme bozukluklarına zemin hazırlayabilir. Sosyal karşılaştırmalar, beğeni sayısı üzerinden onaylanma ihtiyacı, kilo kontrolünü takıntıya dönüştürebilir.

2- Bir kişi kaç kilonun altına düşerse anoreksiya kabul ediliyor?

Vedat Göral: Yetişkinlerde, ideal vücut ağırlığının %85'inden az veya 17,5 veya daha düşük BMI olması, çocuklarda, yaş ve boya göre beklenen vücut ağırlığının %85'inden az olması veya büyüme döneminde kilo alamama, beklenenin %85'inden daha az vücut ağırlığına yol açması anoreksiya olarak kabul ediliyor.

Anoreksiya nervoza tanısı konulurken şu testlerin mutlaka yapılması lazım; kemik yoğunluğu testi, tam kan sayımı, elektrokardiyogram (EKG), elektrolit paneli, böbrek fonksiyon testleri, şeker, insülin, bazı hormon testleri, karaciğer fonksiyon testleri, tiroid kan testleri, idrar tahlili. Mutlaka psikolojik değerlendirme de yapılmalıdır.

Anoreksiya nervoza tanısı konulurken şu testlerin mutlaka yapılması lazım; kemik yoğunluğu testi, tam kan sayımı, elektrokardiyogram (EKG), elektrolit paneli, böbrek fonksiyon testleri, şeker, insülin, bazı hormon testleri, karaciğer fonksiyon testleri, tiroid kan testleri, idrar tahlili. Mutlaka psikolojik değerlendirme de yapılmalıdır.

3- Anoreksiya olan kişi neden yemek yiyemiyor? Yese de istifra mı ediyor?

Vedat Göral: Anoreksiya nervozada kısıtlayıcı gıda alımı bozukluğu veya diğer kısıtlayıcı yeme bozukluklarında gastroparezi (mide tembelliği) olarak bilinen tıbbi bir sorun ortaya çıkar. Sindirim, vücut yetersiz beslenme yaşadığında ve yeterli enerjiye sahip olmadığında enerji aldığında, sindirim hızı yavaşlayabilir ve mide, yiyeceğini normal hızında boşaltmayı bırakabilir. Kişi, mide tembelliği nedeni ile yediklerini çıkarır. Sonuç olarak, yiyecek midede daha uzun süre kalır ve bu da yemek sırasında veya sonrasında, mide bulantısına ve normalden daha çabuk doyma hissine neden olabilir.

4- Bu hastalık için nasıl bir tedavi uygulanıyor ?

Vedat Göral: Anoreksiyayı tedavi etmek için henüz iyi bir sonuç veren ilaç bulunmamıştır. Bireyin tedaviye ihtiyacının olmadığını düşünmesi, kilo almaktan korkması ve anoreksiya nervozayı bir hastalıktan ziyade bir yaşam tarzı tercihi olarak görmesi tedavinin önündeki en büyük engellerdir. Anoreksiya nervoza tedavisi, tedavi edilen kişiye özgüdür, yani bireyseldir.

Anoreksiyalı birçok kişi yeme bozukluğu olduğunu inkâr eder ve yalnızca yaşamı tehdit edici hale geldiğinde yardım ister. Bu nedenle, erken teşhis ve tedavi çok önemlidir. Sağlık uzmanınız, şunları içerebilen özel bir tedavi planı tasarlayacaktır; Beslenme terapisi, psikoterapi, ilaç ve hastaneye yatış.

Hastaneye yatış, ciddi yetersiz beslenmeyi veya diğer ciddi sağlık komplikasyonlarını tedavi etmek için gerekli olabilir. Ayrıca ciddi ruh sağlığı sorunları ned