Hayalet hikâyeleri neden bitmiyor? Bilim insanlarından paranormal deneyimlerin arkasındaki gerçek nedenler

İnsanlığın hayalet hikayeleri anlatma geleneği, Mezopotamya'dan Charles Dickens'a kadar uzanıyor. Peki, bu ilgi neden hala canlılığını koruyor? Batı Georgia Üniversitesi'nden psikolog Prof. Christine Simmonds-Moore, insanların paranormal olduğuna inandıkları deneyimler yaşadığını belirtiyor. Paranormal teriminin, mevcut bilimsel açıklaması olmayan olguları tanımladığını ekleyen Simmonds-Moore, bu deneyimlerin öznel olarak gerçek ve kişiler üzerinde büyük etkiler yaratabildiğini vurguluyor. Ancak bu durum, olayların doğaüstü bir nedenden kaynaklandığı anlamına gelmiyor.

Uzmanlara göre, bu tür deneyimler sırasında beyinde çeşitli süreçler devreye girebiliyor. Bunlardan biri, uyku ile uyanıklık arasındaki geçiş evresi olan hipnagogik durum. Bu süreçte içsel hayal gücü ve dışsal algı birbirine karışabiliyor. Bir diğer olası neden ise uyku felci (karabasan). Uluslararası bir araştırmaya göre, nüfusun yaklaşık %7,6'sı hayatının bir döneminde uyku felci deneyimi yaşıyor. Londra Goldsmiths Üniversitesi'nden Prof. Chris French, uyku felcini "vücudun uyanıkken beynin henüz uyanmadığı" bir durum olarak tanımlıyor ve bu sırada odada başka bir varlık hissetme gibi güçlü duyumlar yaşanabileceğini belirtiyor.

Fransız, uyku felci sırasında yoğun ve gerçekçi halüsinasyonların görülebileceğini, bunun son derece korkutucu olabileceğini ancak gerçek olmadığını vurguluyor. Pareidoli adı verilen, rastgele nesnelerde tanıdık kalıplar görme veya duyma eğilimi de insanların paranormal deneyimler yaşadığını düşünmelerine yol açabiliyor. MacEwan Üniversitesi'nden Prof. Rodney Schmaltz, görsel sistemimizin çalışma şekli nedeniyle yüz olmayan bir şeyi yüz gibi algılamanın kolay olduğunu ifade ediyor. Stres altındayken bu tür kalıpları bulma olasılığının arttığı da belirtiliyor.

Bazı psikologlar, yalnız kalındığında hissedilen varlık hissinin dissosiyasyon adı verilen bir olgudan kaynaklanabileceğini düşünüyor. Dissosiyasyon, benliğin çeşitli yönlerinin ayrı olarak deneyimlenmesiyle ortaya çıkıyor. Aşırı stresli dönemlerde veya günlük hayatta "otomatik pilota" geçildiğinde kişi kendinden ayrılmış gibi hissedebiliyor. Simmonds-Moore'a göre, bu durumlarda kişi kendi benliğinin bir yönünü "başka bir varlık olarak" deneyimliyor olabilir. Transliminalite adı verilen psikolojik bir özellik ile paranormal deneyim raporları arasında da bağlantı bulunmuş. Bu özelliği yüksek olan kişiler genellikle yaratıcı, hayal gücü kuvvetli ve sanattan derinden etkilenen bireyler olarak tanımlanıyor.