Cehaletle eğitim yapılmaz!

Parafraz, bir metnin özgün anlamını koruyarak daha etkili bir şekilde yeniden ifade edilmesi olarak tanımlanır. Tarihteki birçok ünlü sözün aslında bu şekilde oluşturulmuş parafrazlar olduğu düşünülüyor. Başarılı parafrazlar, metinler arası düşünme becerisini geliştirmesi açısından oldukça faydalı olabiliyor.

Bu türdeki en bilinen örneklerden biri, filozof Sokrates'e atfedilen "Bildiğim tek şey hiçbir şey bilmediğimdir" sözüdür. Aslında Platon'un diyaloglarında Sokrates bu ifadeyi tam olarak kullanmasa da, felsefi anlayışı ve ironi dolu sorgulamaları göz önüne alındığında bu sözün ona yakıştırılması başarılı bir parafraz örneği olarak kabul ediliyor.

Ancak her parafraz bu kadar başarılı olmuyor. Bazı durumlarda, atfedildiği kişinin düşüncesini ciddi şekilde çarpıtan yanlış parafrazlar ortaya çıkabiliyor. Bunun en çarpıcı örneklerinden biri de Niccolò Machiavelli'ye ait olduğu düşünülen "Amaca giden her yol mübahtır" sözüdür. Machiavelli'nin "Prens" adlı eserindeki ilgili bölüm incelendiğinde, asıl ifadenin "Tüm insanların ve bilhassa hükümdarların eylemlerinde başvurulabilecek bir merciin bulunmadığı durumlarda sonuca bakılır" şeklinde olduğu görülüyor. Bu çarpıtma, Machiavelli'nin düşüncesinin yanlış anlaşılmasına ve yüzyıllarca haksız yere eleştirilmesine neden olmuş.

Günümüzde ise internet ve sosyal medya kültürüyle birlikte bu durum daha da yaygınlaşmış durumda. Birçok söz, kaynağı belirsiz bir şekilde kişilere atfediliyor ve doğruluğu sorgulanmadan kullanılıyor. Hatta bu durum, eğitim sistemine kadar sıçramış durumda. Örneğin, Şeyh Edebali'ye ait olmadığı halde "İnsanı yaşat ki devlet yaşasın" sözü, uzun süre ders kitaplarında yer almış. Uzmanlar tarafından uydurma olduğu bilinen bu tür bilgilerin eğitim materyallerine nasıl girdiği ve denetim mekanizmalarından nasıl geçtiği ise önemli bir soru işareti olarak duruyor.