İktidar fon krizini geçici sorun olarak değerlendirse de ekonomiye bedeli ağır olacak: Güven krizi tartışması

Türkiye'de yaşanan fon krizi, ekonomi çevrelerinde büyük endişe yaratırken, piyasalarda ciddi bir güven kaybına yol açtığı belirtiliyor. Sermaye piyasalarında yaşanan bu durumun, hem yerli hem de yabancı yatırımcılar nezdinde ekonominin güvenilirliği konusunda soru işaretleri oluşturduğu ifade ediliyor. Mevcut gelişmelerin, tasarrufların finansal sistemden çekilerek döviz ve yastık altına yönelmesine neden olabileceği, ayrıca şeffaflık ve denetim eksikliklerinin doğrudan yatırımları da olumsuz etkileyebileceği öngörülüyor. Bazı ekonomistler ise mevcut ortamın, uzun vadeli yatırımlar yerine spekülatif rant sermayesini daha cazip hale getirdiğini savunuyor.

Fon soruşturması kapsamında son olarak 46 şirket, 18 fon ve 42 kişinin mal varlığının dondurulması kararı alındı. Bu gelişmelerin ardından Borsa İstanbul geçen haftayı %2'lik bir düşüşle tamamladı. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ABD'de yabancı yatırımcılara, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ise Elazığ'daki TÜRKONFED zirvesinde yerli yatırımcılara yönelik "Temellerimiz sağlam. Ekonomimizde problem yok" mesajları vererek durumu yatıştırmaya çalıştı. Yılmaz, fon skandalını "kısıtlı bir alandaki geçici bir sorun" olarak nitelendirerek sermaye piyasasının eskisinden daha güçlü olacağını iddia etti. Ancak ekonomistler, krizin sadece sermaye piyasasıyla sınırlı kalmayacağı yönünde uyarıyor.

Prof. Serap Durusoy, yaşananları "Türkiye'de son yılların en önemli manipülasyonu ve sıra dışı bir olay" olarak tanımlayarak, bunun sadece bir fon krizi olmadığını, aynı zamanda ekonomik, hukuki, politik, ahlaki ve bir güven sorunuyla karşı karşıya olunduğunu belirtti. Durusoy, olumlu siyasi reflekslerle ortamın sakinleştirilmeye çalışılmasının, ciddi ekonomik ve sosyal maliyet gerçeğini değiştirmeyeceğini vurguladı. Döviz talebinin ve yastık altına yönelimin artacağını, dolayısıyla tasarruf sistemine daha az para gireceğini söyledi. Asıl önemli olanın, insanları sisteme dahil olmaya zorlayan ekonomik koşulların iyileştirilmesine yönelik adımlar atılması gerektiğini ekledi.

Prof. Murat Birdal ise yabancı yatırımcıların hazirandan beri spekülatif işlemlere ilişkin yaptığı uyarılara dikkat çekerek, SPK'nin bu zamana kadar izin vermiş olmasından kaynaklı hesapların verilmesi gerektiğini belirtti. Krizin borsanın geneline yayılma riskine işaret eden Birdal, nakit ihtiyacı oluşan yatırımcıların ellerindeki sağlam hisseleri satmak zorunda kalabileceğini söyledi. Birdal, uluslararası yatırımcı çekmek için yapılan yanlışların hesabının verilmesi gerektiğini ancak bu çabanın olmadığını ifade etti. Uzun vadeli doğrudan yatırımlar için de siyasal ortam kaynaklı derin bir çekince olduğunu ve bu yatırımlar için eğitimden hukuka kadar çözülemeyecek yapısal sorunlar ve belirsizlikler bulunduğunu ekledi.

Prof. Erinç Yeldan, durumu "reel sektörün gerçeklerinden kopartılmış kumarhane kapitalizmi olarak işletilen denetim-dışı aşırı spekülasyon ve 'ahlaki tehlike' yani hukuksuzluk ve liyakatsizlik" olarak tarif etti. Yeldan, tüm bunların spekülatif rant sermayesinin en sevdiği koşullar olduğunu belirterek, sorunun özünde uluslararası yatırımcı güvensizliğinden ziyade, ucuz emek cenneti ve rant ekonomisine dönüştürülmüş ulusal ekonominin dengesizliklerinde yattığını düşündüğünü dile getirdi. Ekonomist Güldem Atabay ise MASAK incelemesinin 2024 öncesine genişletilmemesinin, fon sahipleri, SPK, BDDK, Borsa İstanbul ve hatta yargı sisteminin bir kısmının işin içinde olabileceğini düşündürdüğünü belirtti. Kamu görevlilerinin de bu skandalın en tepesine gidileceğine dair güven vermediğini ekledi.