Gündem 1 saat önce

İki kurucu halk mavalı

HK Yazan: Haber Kaydır Editörlüğü • Yayın: 15.09.2026 01:04 • Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika Orijinal Haber ›

Türkiye'de 'iki kurucu halk' görüşü, hukuki ve siyasi boyutlarıyla yeniden gündeme geldi. Prof. Dr. Oktay Uygun'un "FEDERAL DEVLET" adlı kitabında yer alan ilgili bölüm, konunun taşıdığı önemi vurguluyor.

Hukuki açıdan bakıldığında, Türkiye'nin tek bir halktan değil, halklardan oluştuğu yönündeki ifadelerin, kin ve nefret yaymadığı sürece ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilerek cezai yaptırıma uğramadığı görülüyor. Yargıtay'ın bu yönde istikrarlı kararları bulunuyor. Ancak aynı görüş siyasi partiler tarafından savunulduğunda, Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgili maddeleri gereğince yaptırımla karşılaşma olasılığı artıyor. Anayasa Mahkemesi'nin geçmişte Sosyalist Türkiye Partisi ve Emek Partisi gibi davalarda, "Türk ve Kürt halkları/ulusları bulunduğu" görüşünü "ırk esasına dayalı ayrımcılık" olarak niteleyip parti kapatma sebebi saydığı biliniyor.

Bununla birlikte, Anayasa Mahkemesi'nin ileride bu konudaki görüşünü değiştirebileceği ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarıyla uyumlu yeni bir çizgi benimseyebileceği de belirtiliyor.

Reklam

Diğer yandan, Türkiye'de federal sistemi savunan bir partinin, Anayasa'nın "devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü" ilkesini ihlal edeceği yönünde yaygın bir kabul bulunuyor. Siyasi Partiler Kanunu'nun 80. maddesi, siyasi partilerin "devletin tekliği ilkesini değiştirmek amacını güdemeyeceğini" ve bu yönde faaliyette bulunamayacağını hükme bağlıyor. Bu madde, üniter yapıyı değiştirmeye yönelik girişimleri parti kapatma sebebi olarak öngörüyor.

Konu Hakkında

Türkiye'de ulus tanımı ve devletin üniter yapısı üzerine tartışmalar, Cumhuriyet'in kuruluşundan bu yana farklı biçimlerde devam etmiştir. Özellikle Kürt sorununun ortaya çıkışıyla birlikte, devletin tek bir ulustan mı yoksa farklı etnik gruplardan mı oluştuğu sorusu siyasetin ve hukukun gündemine oturmuştur. "İki kurucu halk" tezi, bu tartışmaların bir uzantısı olarak, Türkiye'nin homojen bir yapıya sahip olmadığı ve tarihsel süreçte farklı halkların bir araya gelmesiyle oluştuğu fikrine dayanmaktadır. Ancak bu görüş, devletin üniter yapısını ve bölünmez bütünlüğünü savunan kesimler tarafından anayasal ilkelere aykırı bulunarak eleştirilmektedir. Siyasi Partiler Kanunu ve Anayasa Mahkemesi kararları, bu tür görüşlerin siyasi partiler aracılığıyla ifade edilmesinin önünde hukuki engeller oluşturmuştur.

Sıkça Sorulan Sorular

'İki kurucu halk' görüşü hukuki olarak nasıl değerlendiriliyor? +

Yargıtay, kin ve nefret yaymadığı sürece 'halklardan oluştuğu' görüşünü ifade özgürlüğü kapsamında değerlendiriyor. Ancak siyasi partiler bu görüşü savunduğunda, Siyasi Partiler Kanunu'na göre yaptırımla karşılaşabilir.

Anayasa Mahkemesi'nin 'iki kurucu halk' konusundaki tutumu nedir? +

Anayasa Mahkemesi geçmişte, siyasi partilerin 'Türk ve Kürt halkları/ulusları bulunduğu' görüşünü ırk esasına dayalı ayrımcılık olarak niteleyip parti kapatma sebebi saymıştır. Ancak gelecekte bu içtihatları değişebilir.

Federalizm savunusu Türkiye'de yasal mıdır? +

Anayasa'nın 'devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü' ilkesi gereği, federalizmi savunan partiler Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgili maddelerini ihlal etmiş sayılabilir ve parti kapatma sebebiyle karşılaşabilir.

Bu görüşler neden tartışılıyor? +

Bu görüşler, Türkiye'nin etnik yapısı, ulus tanımı ve devletin üniter yapısı üzerine süregelen tartışmaların bir parçasıdır. Farklı hukuki ve siyasi yorumlara yol açmaktadır.

🔴