Ortadoğu’da 7 ABD-Çin farkı

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, geçtiğimiz günlerde Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es Sisi ile Kahire'de bir araya gelerek Ortadoğu için kapsamlı bir yeni güvenlik mimarisi önerisi sundu. Çin Dışişleri Bakanlığı tarafından dört maddelik bir öneri paketi olarak yayımlanan bu plan, bölgenin güvenliğinin öncelikli olarak bölge ülkeleri tarafından belirlenmesi, sorunların bütüncül bir yaklaşımla ele alınması (özellikle Filistin sorununun merkezde tutulması), güvenliğin ekonomik kalkınma ile ilişkilendirilmesi ve Birleşmiş Milletler ile uluslararası hukukun merkezde olduğu bir sistemin kurulmasını hedefliyor.

Bu öneri, Pekin'in Ortadoğu'da ABD merkezli mevcut güvenlik düzeni yerine, bölge ülkelerinin kendi inisiyatifleriyle oluşturacağı ortak bir güvenlik düzeni vizyonunu yansıtıyor. Haberde ayrıca, Türkiye'nin Pakistan ve Suudi Arabistan ile geliştirdiği savunma anlaşmalarının, İran'a karşı olmaması şartıyla, Çin'in bu yeni mimarisiyle örtüşebileceği belirtiliyor. Ancak Türkiye ve Suudi Arabistan'ın bu ittifakı ABD ile olan ilişkilerinin tamamlayıcısı olarak sunması, durumu daha karmaşık hale getiriyor.

ABD ve Çin'in Ortadoğu'ya yönelik güvenlik yaklaşımları arasındaki temel farklar dikkat çekiyor. ABD, kendi askeri ve siyasi varlığını, ikili ittifaklarını sistemin merkezi olarak görürken, Çin bölge halklarının kendi kaderini tayin hakkını ve bölge ülkelerinin merkeziliğini savunuyor. İsrail'in rolü konusunda da ayrışan iki güçten ABD, İsrail'i stratejik ortağı olarak görürken, Çin güvenliği bölgedeki tüm ülkelerin ortak çıkarı üzerinden tanımlıyor. İran'ın bölgesel etkisinin sınırlandırılmasını hedefleyen ABD'nin aksine Çin, İran'ı bölgesel güvenlik düzeninin temel bir parçası olarak görüyor.

Filistin sorunu, ABD'nin normalleşme sürecinin bir alt başlığı olarak gördüğü bir konu iken, Çin bunu Ortadoğu sorunlarının merkezinde tutulması gereken bir mesele olarak vurguluyor. Dış güçlerin müdahalesine karşı çıkan Çin, bölge güvenliğinin iç dinamiklerden üretilmesi gerektiğini savunuyor. Güvenlik ve kalkınma ilişkisinde ise ABD askeri caydırıcılığa odaklanırken, Çin ekonomik entegrasyonu ve karşılıklı güveni temel alıyor. Son olarak, uluslararası düzen anlayışında ABD liderliğindeki ittifaklar belirleyici olurken, Çin BM Şartı ve uluslararası hukuka vurgu yapıyor. Bu zıtlıklar, bölge ülkelerine stratejik manevra alanı sunuyor.