Midilli’de Balizade Hasan Bey Camii-3 Bir Anıtın Direnişi

Midilli adasında bulunan ve dört yüzyıllık bir tarihe sahip olan Balizade Hasan Bey Camii'nin kökenleri ve geçirdiği değişimler aydınlatılıyor. İlk olarak 17. yüzyılın başlarında, Osmanlı döneminde Midilli eşrafından Balizade Hasan Bey tarafından yaptırılan caminin yapım tarihi, kapı üzerindeki kitabenin yeni değerlendirmeleriyle 1620-1621 yıllarına tarihlendiriliyor. Bu tarih, daha önceki kaynaklarda belirtilen 1615'ten farklılık gösteriyor.

Zamanla depremler gibi doğal olaylar nedeniyle büyük ölçüde hasar gören orijinal yapıdan sonra, 1780 yılında mevcut caminin bulunduğu yere yeni bir cami inşa edildiği belirtiliyor. Yunanistan'ın Midilli Eski Eserler Müdürlüğü'nün bilgisine göre, bu yeni yapıya ait kitabe daha sonraki bir depremde kaybolmuş olsa da, eski caminin 1615 tarihli kitabesi günümüze ulaşmayı başardı.

İlerleyen zamanlarda, Balizade Hasan Bey'in adı unutulmuş ve cami, yakın zamana kadar yapılan araştırmalara kadar “Valide Camii” olarak anılmaya başlanmıştır. Bu isim değişikliğinin arkasında, caminin yeniden inşasıyla bağlantılı olduğu düşünülen Huri Hanım adlı bir kişi ve ailesi yer alıyor. Huri Hanım, Midilli Mütesellimi Halil Ağa'nın kızı Ümmü Gülsüm Hanım'ın annesiydi.

Ümmü Gülsüm Hanım'ın 1792 tarihli vakfiyesinde, annesi Huri Hanım'ın yaptırdığı cami veya camilerin imam ve hatiplerinin ücretlerine ayrılan önemli miktarda bir kaynağın olduğu belirtiliyor. Bu durum, caminin "Valide Camii" olarak anılmasının sebebini ve ardındaki varlıklı ailenin rolünü gözler önüne seriyor. 1867'deki büyük Midilli depremi, camiyi tekrar harabe haline getirmiş ve bu yıkımdan sonra kimin yeniden ayağa kaldırdığı hala tartışma konusudur.

Bu tarihi yapı, depremlere, zamanın getirdiği unutulmaya ve siyasi etkilere karşı direnişin bir sembolü haline gelmiştir. Birkaç vicdanlı insanın çabasıyla günümüze ulaşan bu miras, sadece bir cami değil, aynı zamanda taşıdığı değerler ve ardındaki soylu insanların hikayesiyle de önem kazanmaktadır. Caminin yakınındaki yeşil alanın hala "Valide Hanım'ın bahçesi" olarak anılması da bu bağın güçlü bir göstergesi olarak kabul ediliyor.