AKP’nin ‘çocuk koruma’ teklifinde dikkat çeken düzenlemeler: Cezalar artıyor, dijital takip geliyor

AKP milletvekillerinin imzasını taşıyan “Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi” TBMM Başkanlığı’na sunuldu. Çocuk adalet sisteminde kapsamlı değişiklikler öngören 18 maddelik teklif, çocuklara yönelik cezaların artırılmasından infaz rejimine, dijital denetimden aile hukukuna kadar birçok alanda yeni düzenleme getiriyor.

Teklifte özellikle çocuklara verilen cezaların artırılması, bazı suçlarda hakimlere çocuk indirimi uygulamama yetkisi tanınması, çocukların dijital cihazlarının takip edilebilmesi ve infaz sisteminin sertleştirilmesi dikkat çekiyor. Teklifin en dikkat çeken düzenlemesi Türk Ceza Kanunu’nun yaş küçüklüğüne ilişkin hükümlerinde yapılıyor.

Buna göre 12-15 ve 15-18 yaş grubundaki çocuklar için öngörülen hapis cezalarının alt ve üst sınırları yükseltiliyor. Ayrıca 15-18 yaş grubunda kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarını işleyen çocuklar bakımından hakim; suçun işleniş şekli, kastın ağırlığı, amaç ve failin geçmişini dikkate alarak çocuklara tanınan ceza indirimi hükümlerini uygulamayabilecek. 12-15 yaş grubunda da bazı durumlarda daha ağır ceza hükümlerinin uygulanabilmesinin önü açılıyor. Teklifle ayrıca 15 yaşını doldurmuş çocukların işlediği suçlar tekerrüre esas alınacak. Böylece çocukluk döneminde işlenen bazı suçlar, ilerleyen yıllarda ikinci bir suç işlenmesi halinde cezanın ağırlaştırılmasına neden olabilecek.

Teklif, çocuk hükümlülerin infaz sistemini de değiştiriyor. Buna göre çocuklar artık doğrudan çocuk eğitimevlerinde cezaya başlamayacak. Önce çocuk kapalı ceza infaz kurumuna alınacak, iyi halli olduğunun değerlendirilmesi halinde eğitimevine gönderilecek. Değerlendirme psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı ve diğer uzmanların yer aldığı kurul tarafından yapılacak. Bunun yanında öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu ticareti ve örgüt suçlarında mevcut infaz avantajı kaldırılıyor. Böylece bu suçlardan hüküm giyen çocukların cezaevinde daha uzun süre kalmasının yolu açılıyor.

Teklif, Çocuk Koruma Kanunu’na “yönlendirme tedbirleri” adı altında yeni uygulamalar getiriyor. Buna göre hakim, ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar hakkında sosyal hizmet, çevre temizliği, kitap okuma, spor faaliyetlerine katılım ve bağımlılık tedavisi gibi tedbirler uygulayabilecek. En dikkat çeken düzenleme ise “dijital risklerden korunma tedbiri” oldu. Buna göre çocuğun kullandığı telefon, tablet ve bilgisayar gibi dijital cihazlar BTK ile Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından takip yazılımlarıyla denetlenebilecek. Hakim kararıyla bazı dijital platformlara erişim de üç aydan iki yıla kadar engellenebilecek.

Teklifle 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme raporu alınması zorunlu hale getiriliyor. Bu rapor olmadan hazırlanan iddianameler mahkeme tarafından iade edilecek. 15 yaşını doldurmuş çocuklarda ise sosyal inceleme yaptırılmaması halinde gerekçesinin kararda gösterilmesi gerekecek.

Teklifle 18 yaşından küçüklere bıçak ve benzeri kesici-delici aletlerin satılması, çocuklar tarafından satın alınması ve taşınması yasaklanıyor. Yasak internet satışlarını da kapsıyor. Kurallara aykırı davrananlara 5 bin ila 10 bin lira arasında idari para cezası uygulanacak.

Ateşli silahını gerekli güvenlik önlemlerini almadan muhafaza ederek çocuğun eline geçmesine neden olan kişiye 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilecek. Düzenlemeyle silah sahiplerinin muhafaza sorumluluğunun artırılması amaçlanıyor.

Teklifte aile hukukundan doğan bakım ve gözetim yükümlülüklerini ihlal edenlere verilen cezalar da artırılıyor. Ayrıca bu ihmal nedeniyle çocuğun kasten öldürme veya ağır yaralama suçu işlemesi halinde, yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi hakkında verilecek ceza artırılabilecek.

Akıl hastalığı, bağımlılık veya ağır bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi ya da çevresi açısından ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen çocukların hakim kararıyla zorunlu tedavi altına alınabilmesinin önü açılıyor. sağlık kuruluşunun başvurusu üzerine çocuk hakimi karar verecek.

Teklife göre çocuk hakkında kamu davası açılması halinde durum Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı’na bildirilecek. Koruyucu tedbir kararlarına uymayan anne, baba, vasi veya bakım yükümlülerine ise üç günden on güne kadar tazyik hapsi uygulanabilecek. Tedbirlerin yerine getirilmesi sırasında gerektiğinde kolluktan da yardım istenebilecek.

Teklifle kanunlarda yer alan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi kaldırılarak yerine “adli süreçteki çocuk” ifadesi getiriliyor. Düzenleme, çocuk hakkında kesinleşmiş bir hüküm bulunmadan kullanılan mevcut ifadenin önyargı oluşturduğu gerekçesiyle yapılıyor. Bu değişikliğin ise çocuk hakları alanında genel olarak olumlu karşılanması bekleniyor.

Suça sürüklenen çocuklarla ilgili komisyon raporunun henüz Genel Kurul’da görüşülmediğini, değerlendirilip oylanmadığını ifade eden CHP Grup Başkanvekili Murat Emir, rapor kesinleşmeden ve rapordaki tartışmalar bitirilmeden teklifin hazırlanmasını “büyük bir eksiklik” olarak değerlendirdi.

Çocuklardaki suç oranının düşürülmesi, çetelerin eline düşen çocukların kurtarılması ve çocukları suça iten aile, eğitimden kopma, yoksulluk, sokaklardaki ve okullardaki şiddet gibi faktörlerin bitirilmesi gerektiğini belirten Emir, böyle bir soruna ilişkin teklifin “alelacele bir hazırlıkla” getirildiğini ve eksik olduğunu söyledi.

Teklifin infaz ağırlıklı ve cezaları artıran bir düzenleme olduğunu ifade eden Emir, “İnfaz ağırlıklı, özellikle belli suç tiplerinde hakimlere geniş takdir yetkisi veren, ‘cezaları artırırsak suçu azaltırız’ sığlığına düşmüş bir teklifle karşı karşıyayız. Önleyicilik, destekleyicilik yok. Çocukları suça iten sebepleri ortadan kaldıracak tedbirler neredeyse hiç yok” dedi.

Hakimlere geniş takdir yetkisi verilmesine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Emir, 12 yaşındaki veya 15 yaş üstündeki bir çocuğun müebbet hapse kadar varacak ağır cezalara çarptırılabileceği bir hüküm getirilmesi halinde hakimlere ucu açık ve geniş takdir yetkisi verilmemesi gerektiğini söyledi.