ABD'den İran'a yeni saldırılar, Hürmüz Boğazı'ndaki durum belirsiz

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

ABD, İran'ın suyolunu kapattığını açıklamasına rağmen Hürmüz Boğazı'nın açık olduğunu savunuyor.

İran Devrim Muhafızları Ordusu, Amerikan saldırılarına karşılık olarak boğazın ikinci bir duyuruya kadar kapatıldığını açıklamış ve bölgedeki ABD üsleri ile müttefiklerine yönelik saldırılar başlatmıştı.

Devrim Muhafızları, Ürdün'deki bir ABD üssünü vurduğunu açıkladı.

Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Kuveyt ve Bahreyn ise İran'dan gönderilen füze ve insansız hava araçlarına karşılık verdi.

ABD ile İran arasında karşılıklı saldırılar, 7 Temmuz'da boğazdan geçen üç ticari tankerin saldırıya uğramasının ardından geldi.

12 Temmuz'da erken saatlerde devlet medyası, İran'ın onaylanmamış bir rota üzerinden seyreden bir gemiyi denizden fırlatılan bir seyir füzesiyle vurmasının ardından Hürmüz Boğazı'nı ikinci bir duyuruya kadar kapattığını bildirdi.

Devlet haber ajansının yayımladığı açıklamaya göre Devrim Muhafızları, geminin tekrar tekrar talimatları görmezden geldiğini ve "uyarı ateşiyle vurularak durdurulduğunu" söyledi.

Ayrıca, kapatmaya bağlı olarak ABD'den gelebilecek herhangi bir "saldırganlığa" "sertlikle" karşılık verileceği ve bölgedeki yeni üslerin hedef alınacağı uyarısında bulundu.

İran Meclis Başkanı ve aynı zamanda ülkenin ABD ile baş müzakerecisi olan Muhammed Kalibaf, X'te yaptığı paylaşımda "tek taraflı anlaşmalar döneminin BİTTİĞİNİ" yazdı.

Kalibaf sözlerinin devamında, "Size söyledik: Ya sözünüzü tutun ya da bedelini ödeyin. Gerçek kapınızı çalıyor" dedi.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), bu hafta üçüncü saldırı dalgasını başlatırken Devrim Muhafızları'nın Hürmüz Boğazı'nda Kıbrıs bayraklı bir gemiye "aleni biçimde saldırdığını" söyledi.

CENTCOM, MV GFS Galaxy'nin makine dairesinde meydana gelen ağır hasar nedeniyle "yolculuğuna devam edemediğini" açıkladı. Açıklamada bir mürettebat üyesinin kayıp olduğu da belirtildi.

Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları (UKMTO), gemi mürettebatının gemiyi terk etmek zorunda bırakılarak bir filikada oldukları konusunda bilgilendirildiğini açıkladı.

CENTCOM, X'te paylaşılan açıklamasında ABD saldırılarının füze ve insansız hava aracı sahaları, iletişim ağları ve kıyı gözetleme noktaları dahil olmak üzere 140 İran askeri hedefini vurduğu belirtildi.

Açıklama, ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth tarafından da paylaşıldı. Hegseth, "İran kötü bir seçim yaptı. Şimdi bedelini ödüyor" diye yazdı.

Devrim Muhafızları, ABD'nin "güney kıyısındaki bazı kıyı üslerini ve telekomünikasyon kulelerini" hedef aldığını söyledi.

Buna karşılık İran, misillemenin "ilk aşamasının" Ürdün'deki Prens Hasan Hava Üssü'ne yönelik saldırıları içerdiğini, üssün komuta ve kontrol merkezini ile MQ9 insansız hava aracı hangarlarını imha ettiğini açıkladı.

Bu hafta başlarında Umman sularından geçen üç ticari tanker ABD tarafından tavsiye edilen bir rotayı kullanmaya çalışırken saldırıya uğramıştı.

İran ise güvenli olan tek rotanın kendi karasularından geçen ayrı bir güzergâh olduğunu defalarca dile getirdi.

Bu olay bölgeye yeniden ABD saldırılarını tetikledi.

İran sağlık Bakanlığı, ABD'nin 8-9 Temmuz'daki saldırılarında altı şehirde 17 kişinin öldürüldüğünü ve 115'ten fazla yaralı olduğunu açıklarken İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney, savaşın ilk gününde İsrail ve ABD saldırılarında öldürülen babasının "intikamının" alınması gerektiğini söyledi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD ile planlanan görüşmeler öncesinde Umman'a ulaştı.

Arakçi X'te, ülkesinin ateşkese ilişkin "sözünü tuttuğunu" belirterek ABD'nin yeni yaptırımlarla anlaşmayı ihlal ettiğini yazdı. Anlaşmanın yalnızca karşılıklı uyum olması durumunda işe yarayacağını söyledi.

Öte yandan ABD Umman'da yapılması planlanan müzakerelerin bir parçası olarak İran'ın Hürmüz Boğazı'nın açık olduğunu kamuoyuna duyurmasını ve ticari gemilere ateş açmayı durduracağına dair taahhütte bulunmasını istiyor.

ABD medyası, ismi açıklanmayan yetkililere dayandırdığı haberlerde, Tahran'ın Başkan Donald Trump'ın danışmanlarına gemilere ateş açılmasının bir hata olduğunu özel olarak kabul ettiğini, ancak İranlıların sorumluluğu ülke içindeki kontrolden çıkmış bir gruba yüklediğini aktardı.

Trump, Beyaz Saray'ın ateşkese aykırı olarak değerlendirdiği Hürmüz Boğazı'ndaki bu haftaki çatışmalara rağmen tarafların görüşmeleri sürdürme konusunda anlaştığını söyledi.

Cumartesi günkü müzakerelere ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Ortadoğu görüşmelerinde yoğun şekilde rol alan iki isim - özel temsilci Steve Witkoff ile Trump'ın damadı Jared Kushner - liderlik edecek.

ABD ve İran, Haziran ayında İran'ın ticari gemilere güvenli geçiş sağlamasını da içeren bir ateşkes anlaşması imzalamıştı.

BBC'nin ABD'deki yayın ortağı CBS News'e konuşan üst düzey ABD yetkililerine göre Tahran, sertlik yanlısı bir grubun ticari gemilere ateş açarak müzakereleri baltalamaya çalıştığını söyledi.

Bir yetkili, "Onlar [İranlılar] masaya geri dönüp 'Hata yaptık. Yanlış yaptık. Konuşmaya devam edelim' dediler" dedi.

10 Temmuz Cuma günü gazetecilere verilen brifingde ABD'li yetkililer, bölgesel arabulucular aracılığıyla Tahran yönetimine Hürmüz Boğazı'nın açık olduğunu ve ticari gemilere ateş açılmayacağını ilan eden bir açıklama yayımlaması talebinin iletildiğini söyledi.

Reuters'ın aktardığına göre bir yetkili, "Ya bu açıklamayı verecekler ya da bunun onlar açısından iyi bir sonucu olmayacak" dedi.

CBS'e göre Beyaz Saray ayrıca İran'ın gemilere ateş açmanın bir hata olduğunu kamuoyu önünde kabul etmesini istiyor.

Bu arada Katar'dan bir heyet, gerilimi azaltmak ve Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüseferi kolaylaştırmak amacıyla yapılacak görüşmeler için 10 Temmuz Cuma günü İran'a gitti.

Trump, aynı gün Truth Social'da yaptığı paylaşımda, "İran İslam Cumhuriyeti bizden 'görüşmeleri' sürdürmemizi istedi. Biz de bunu kabul ettik, ancak ABD onlara en açık ifadelerle ateşkesin BİTTİĞİNİ bildirdi!" yazdı.

11 Temmuz Cumartesi günü erken saatlerde Trump, İran'ın kendisine suikast planladığı yönündeki haberlere de yanıt verdi.

Truth Social'da yaptığı paylaşımda, böyle bir saldırıya karşılık olarak ABD ordusunun ülkenin tüm bölgelerini "tamamen yok edeceğini ve yerle bir edeceğini" söyledi.

Wall Street Journal ve diğer ABD medya kuruluşları bu hafta İsrail'in Washington'a İran'ın kısa süre önce ABD başkanına suikast düzenlemeye yönelik bir plan hazırladığına dair istihbarat paylaştığını bildirdi.

İran'ın öldürülen dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in cenazesinde de Trump'ın ölümüne yönelik açık çağrılar yapıldı.

Cenazesi Temmuz ayı başında toprağa verilen Hamaney, İran'ın ABD ve İsrail'le savaşa girdiği 28 Şubat'ın ilk gününde Tahran'daki konutuna düzenlenen İsrail saldırısında öldürülmüştü.

Körfez bölgesinde Temmuz'da tekrar alevlenen çatışmaların ardından 10 Temmuz Cuma günü yeni bir saldırı haberi gelmedi.

Hafta içi ABD'nin tavsiye ettiği rota üzerinden Umman sularında seyreden üç gemi vuruldu.

İran ise güvenli tek geçiş yolunun kendi karasularından geçen ayrı bir rota olduğunu defalarca söyledi.

ABD ile İran'ın, ateşkesi uzatmayı ve "tüm cephelerdeki" çatışmaları sona erdirmeyi amaçlayan 14 maddelik bir mutabakat zaptıyla ikili ilişkilerde ilerleme kaydedilmişti.

Anlaşmanın bir parçası olarak İran ve Umman'ın, diğer Körfez ülkeleriyle birlikte boğazın gelecekteki yönetimini ve denizcilik hizmetlerini tanımlamak üzere görüşmeler yapması gerekiyor.

Çatışma sırasında İran, boğaz üzerindeki egemenliğini vurgulamaya çalıştı; buna "güvenli geçiş izinlerini" yöneteceğini söylediği "Basra Körfezi Boğaz İdaresi"nin kurulması da dahildi.

İran'ın Fars haber ajansı, ABD ile yapılan yeni anlaşma kapsamında boğazın nihayetinde Umman'la koordinasyon içinde İran tarafından yönetileceğini ve buna gemilerin su yolunu kullanması karşılığında olası "hizmet ücretlerinin" de dahil olabileceğini bildirdi.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çevi