BBC editörü Jeremy Bowen: 'Tüm kabadayılığına rağmen Trump'ın İran'la görüşmekten daha iyi bir seçeneği yok'

Donald Trump'ın İran ve bu ülkeyle müzakere yoluyla bir anlaşmaya varılma olasılığı hakkındaki son açıklamaları ciddiye alınmalı. Çünkü sonuçta o ABD Başkanı.

Trump, Türkiye'deki NATO Zirvesi'nde, İran'ın lider kadrosu için, "Artık onlarla uğraşmak istemiyorum, onlar pislik" dedi ve ekledi:

"Pisliğin ne olduğunu biliyor musun? Onlar pislik. Onlar hasta insanlar. Hasta insanlar tarafından yönetiliyorlar. Ve acımasız, şiddet yanlısı insanlar.

"Eğer nükleer silahları olsaydı, onu kullanırlardı. Bana kalırsa, iş bitti."

Peki bunlar Trump'ın İran'la ilgili son sözleri mi? Kesinlikle değil.

Trump, savaş ve müzakere edilen mutabakat zaptı hakkında sürekli çeşitli yorumlar yaptı.

Kimi zaman zafer kazandıklarını iddia etti, kimi zaman İran medeniyetini yok etme tehdidinde bulundu, kimi zaman ise müzakerelere destek verdi.

Trump daha sonra son tehditlerini tekrarlayarak, ABD'nin "muhtemelen gece İran'a daha sert bir darbe indireceğini" söyledi. "Onlara küçük bir uyarıda bulundum. Bu gece onlara yine sert bir darbe indireceğiz" diye ekledi.

ABD'nin İran'a büyük zarar verebilecek kapasitesi olduğu tartışılmaz.

Ancak ABD, İran rejimini, Hürmüz Boğazı'ndan geçiş kontrolü de dahil temel taleplerinden herhangi birinden vazgeçmeye zorlayamadı, rejimin iradesini kıramadı.

ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik son sözlü saldırısında, görüşmelerin devam edeceğinin gizli kabulü de vardı.

Görüşmeler, İran'ın 28 Şubat'ta savaşın ilk gününde İsrail ve ABD tarafından öldürülen eski dini lideri Ayetullah Ali Hamaney için günlerce süren cenaze törenleri nedeniyle askıya alınmıştı.

Donald Trump'a, ABD ile İran ve dolayısıyla Körfez'deki bazı Arap müttefikleri arasında yaşanan karşılıklı hava saldırılarının, görüşmelerin sona erdiği anlamına gelip gelmediği soruldu.

Trump, baş müzakerecileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'e atıfta bulunarak, "Umurumda değil, konuşabilirler. Ama bence zamanlarını boşa harcıyorlar" dedi. Ardından İran rejimi hakkında şunları söyledi:

Bu, ABD Başkanı Trump'ın tüm kabadayılığına rağmen müzakerelerden daha iyi bir seçeneği olmadığını bir kez daha itiraf etmesi olarak okunabilir.

ABD, İsrail ile birlikte İran rejimini yıkmaya çalıştı ve başarısız oldu.

Ancak müzakere süreci oldukça kırılgan. Arabuluculuk yapanlardan bir kaynak, yaşananları "kesinlikle bir gerileme" olarak nitelendirdi. Ortamın "çok gergin" olduğu söyleniyor.

Son birkaç günde yaşananlar, bir anlaşma yapılması halinde, tarafların diğer tarafın sözünü tutacağına dair hiçbir güveni olmadığını gösteriyor.

Bu da, iki güç arasında görüşmeler için korkunç bir zemin olduğunu diplomatik bir şekilde ifade etme yolu.

Kaynak, NurPhoto via Getty Images

İran ve ABD arasındaki son çatışmaların merkezinde, Tahran rejiminin 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in saldırısından önceki duruma geri dönmeme konusunda kararlı olması yatıyor.

Rejim, Hürmüz Boğazı'nın kontrolünü elinde tutmakta kararlı. Dünyada petrol ve doğalgaz ticaretinin beşte birinin yapıldığı bir bölge burası.

İran'ın, küresel ölçekte hayati önem taşıyan maddelerin taşınmasını durdurma yeteneği, dünya ekonomisi üzerinde tam bir baskı kurmasını sağlıyor.

Bu, nükleer silah geliştirmeye kalkışma olasılığından çok daha kullanışlı bir silah.

İran, Hürmüz Boğazı'nın kontrolünü bırakmayı kabul etmeyecek. Bu nedenle, potansiyel olarak birçok cazip madde içeren mutabakat zaptını riske atmaya ve geri dönüşün olmadığını göstermeye hazır. Hürmüz Boğazı'nda stratejik hakları olduğuna inandığı için savaşı sürdürmeyi göze almaya da...

Tahran rejimi, ABD ve İsrail'in onu yok etme girişimlerinin başarısızlığından cesaret aldı. Savaşın ilk gününde öldürülen dini lider Ayetullah Ali Hamaney için düzenlenen cenaze törenleri, İslam rejiminin güçlü bir tabana sahip olduğunu gösterdi.

İran'da ülke içinde muhalefet ortadan kalkmadı. Ancak rejim Ocak ayında sokaklarda protesto eden binlerce insanı öldürerek göstericileri acımasızca bastırdı. Muhalefet de bu nedenle düşük profilli bir siyaset izliyor.

İki taraf arasındaki gerilimin durdurulması halinde, müzakere sürecine dahil olan arabulucular, İran'la Hürmüz Boğazı'ndan gemi geçişine izin verecek bir anlaşma yapmanın mümkün olduğuna inanıyor.

Bu, İran'ın yurt dışındaki varlıklarının dondurulmasının kaldırılmasını, İran'ın petrolünü satmasına izin verilmesini ve rejim için en önemlisi, İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki otoritesinin tanınmasını içeren daha geniş bir anlaşmanın parçası olmalı.

Buna karşılık İran; uranyum zenginleştirme konusunda sınırlamaları kabul etmek, Birleşmiş Milletler'in nükleer denetçilerinin tekrar ülkeye girmesine izin vermek ve Trump'ın "nükleer toz" olarak adlandırdığı, yani nükleer silah yapımında kullanılabilecek seviyelere yakın zenginleştirilmiş uranyum stoklarının hesabını vermek zorunda kalacaktı.

Ancak son 24 saatte yaşananlar bunun ne kadar zor olacağını gösteriyor.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada .