Yapay zekâ ve sağlığımız: Bir umut mu, bir risk mi?

Yapay zekâ (YZ), tıp uygulamasını ve halk sağlığı yönetimini kökten değiştirme gücüne sahip, kuşkusuz en güçlü devrimsel ve çağcıl araçlardan biri. Ancak, bu teknolojiyi salt teknik bir ilerleme olarak değil; sağlık hakkı, etik sorumluluk ve hukuk düzeni çerçevesinde irdelemek ve değerlendirmek zorundayız.

- Tanı-erken tanı: Tıbbi görüntülemede (radyoloji, patoloji, dermatoloji) YZ algoritmaları, hekimin gözünden kaçabilecek mikroskobik bulguları yüksek doğrulukla saptayabiliyor.

- İlaç-biyolojik ürün geliştirme: Moleküler modelleme sayesinde, normalde yıllar süren ilaç keşif süreçleri, YZ ile aylar düzeyine indirilebildi.

- Halk sağlığı gözetimi: Salgın yapan (pandemik vd.) hastalıkların yayılım hızının modellenmesi ve erken uyarı sistemleri, YZ’nin halk sağlığıtoplum hekimliği disiplinine sunduğu en somut araçlardan.

- Kişiselleştirilmiş tıp: Genetik yapı, yaşam biçimi ve çevresel verilerin YZ ile analizi sayesinde, “herkese standart tedavi” yerine, hastaya özgü, kişiselleştirilmiş tedavi protokolleri yerleşecektir.

- Sağlık sisteminde verimlilik: Sektörde kaynak planlaması, yatak doluluk oranları, tıbbi girişim süreçleri... YZ ile en iyi (optimal) yönetilerek sağlık hizmetine erişim engelleri, kamusal sorumluluk la azalacaktır.

Türkiye, dijital dönüşüm stratejisi ile sağlık verisi altyapısında (e-Nabız vb.) dünyada iyi konuma sahip. Ama;

- Eksiklik: Eldeki verilerin YZ eğitimi için “kullanılabilir” (güvenilirgüncel-standart) olması ve bu verilerin Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ile uyumlu işlenmesi konusunda hukuksal boşluklar var.

- Yeterlik: Donanım altyapımız iyi olsa da akademik ve sektörel işbirliği ile yerli algoritmalar üretme konusunda hala Ar-Ge yatırımlarına ve etik denetim kurullarının bu alanda uzmanlaşmasına gerek var.

- Algoritmik önyargı: YZ, eğitildiği verideki toplumsal eşitsizlikleri pekiştirebilir. “Algoritmik sorumluluk” ciddidir ve yasaletik çerçevesi belirlenmelidir. “Big data” epidemiyolojik araştırmalara açılmalıdır.

- Sorumluluk hukuku: Yanlış tanı-sağaltım durumunda sorumlu kimdir? Algoritmayı yazan yazılımcı mı, onaylayan kurum mu, yoksa karar verici hekim mi? Bir kez daha, yeni sorunsal “algoritmik sorumluluk”...

- Çözüm: “İnsan denetiminde YZ” ( Human-in-the-loop) ilkesi temel alınmalı. Hekim, son karar verici konumunu korumalı. Hukukumuzda, “sağlıkta yz etiği” ne özel mevzuat düzenlemesi gerekli.

YZ’nin klinisyeni angarya işlerden kurtaracağı ve hekim-hasta ilişkisini insanileştireceği savunulmaktadır.

Veri işleme kapasitesinin hekimin duyusal ve bilişsel yetileriyle birleşmesinin, geleceğin tıbbı olacağı vurgulanıyor. Elektronik sağlık kayıtlarının YZ ile analizinin, hastaneye yatış ve ölüm risklerini kestirmede klasik istatistik yöntemlerden çok daha başarılı olduğu kanıtlanmıştır. Giderek daha çok birlikte yaşayacağız.

DSÖ ilgili raporunda 6 temel ilke belirlemiştir:

2- İnsan güvenliğini ve kamu yararını desteklemek,

3- Saydamlık ve açıklanabilirlik,

4- Sorumluluk (hesap verebilirlik),

6- Sürdürülebilir ve duyarlı YZ.

Lee ve ark. YZ modellerinin tıbbi karar süreçlerini nasıl değiştirdiğini ve yanlış bilgi üretme (hallüsinasyon) riskini ele alıyor. Makro ölçekte, sağlık hakkı ve sağlıkta eşitsizlik leri azaltacak bir eksen izlemeliyiz.

İktisat, toplumsal ve insani (beşeri) bilimlerin doğal bilimlere en yakın olan, en gelişmiş dalıdır.

Cumhuriyet, devrimlerini ve değerlerini eğitim ile aktardığı için öğretmenleri yükseltme hamlesiyle doğdu.

İki nokta var, önce birincisi, sonra en kısa sürede bir yazımda da NATO’ya nasıl girdik veya sokulduk, bu kurtuluşu gerçekleştiren kadroların en büyük hatası mıydı ve Rusya tehdidi ne kadar ciddiydi yazısını ele alacağım.

Amerika’da başkanlar görevi devralırken hemen her zaman John Winthrop’un ünlü, “Yeni Kudüs”, “istisna ülke”, “aşikâr yazgı” (manifest destiny) vaazını (1630) anarlar.

Yakın tarihimizin pek çok karanlık yılı var.

Yapay zekâ (YZ), tıp uygulamasını ve halk sağlığı yönetimini kökten değiştirme gücüne sahip, kuşkusuz en güçlü devrimsel ve çağcıl araçlardan biri.

Anadolu Ajansı’na konuşan NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Ankara zirvesinde üç temel başlığın ele alınacağını açıkladı.

Tarihi günler, haftalar, hatta aylar yaşıyoruz.

Dünya Kupası’na erken vedanın ardından konuştuklarımıza bir bakın.

Emekçi ve emekli için yaşam, fiyat (gider) artışı ile ücret (gelir) artışı arasındaki dengede ya da ilişkide şekillenir.

Yapay zekâ (YZ), tıp uygulamasını ve halk sağlığı yönetimini kökten değiştirme gücüne sahip, kuşkusuz en güçlü devrimsel ve çağcıl araçlardan biri.

Vurgulayalım: Artan sıcaklıklar salt doğa olayı değil, küresel sağlık krizi. Kişisel önlemlere ek, kamusal önlemler kritik. Bireysel önlemler (şapka, su, gölge...) koruyucu ama yetersiz. Kentleri soğutmaz, sağlık sistemini iklim krizine göre yapılandırmaz ve karbon salınımını azaltmazsak; tekil çabalar, yanan ormana bir bardak su dökmekten öteye geçmez!

TC 2. yüzyılının eşiğinde, Cumhuriyet tarihinin en derin siyasal, ekonomik ve hukuksal fetret dönemini yaşıyor.

Ebola ve Hantavirüs gibi çevresel kökenli hastalıklar, artık salt klinik olgu değil, küresel iklim ve ekosistem çöküşünün (çevre kirliliği, tarım, orman yangınları...) birer belirtisi-sonucu!

13 Şubat 2025’te bu köşede yazmıştık...

Geçen yıl 24 Nisan’da “Ulusal egemenliğin gasbı...