Araştırmacı/sosyolog Semih Turan, seçim değil siyaset ittifakına ihtiyaç olduğunu söyledi

Veri, iktidarın tekrar seçim kazanmasını desteklemiyor. Güç dengesinde ise iktidarın kurumlarda hegemonik üstünlüğü var ama seçim kazanmaya yetmez. Halk, cumhurbaşkanlığı seçiminde muhalefetin göstereceği adayı ezici biçimde destekleyecek.

Mutlak butlana, operasyonlara, kayyumlara karşı muhalefet bir direnç hattı çizmeli. Çünkü saldırıya çok açıklar. Anayasaya uyulması, demokrasi gibi asgari müştereklerde ortaklaşılabilir. Muhalefet bloğuyla direnç hattı çok daha güçlenir.

Bulgu Araştırma Kurucusu, sosyolog Semih Turan Cumhuriyet’in sorularını yanıtladı.

- “Özgür Özel ve ekibi parti kurarsa ne kadar oy alır”ın yanıtını arayan araştırmalar paylaşılıyor. Bunlar ne kadar gerçekçi?

Araştırmalar anın fotoğrafını çeker ama geleceği ipotek altına almaz. Sonuçta değişken bir durum var. Türbülans dediğimiz aşırı dalgalanmaların olduğu siyasi atmosferde anı ölçersiniz ancak o anın devamı olacağının garantisi olmaz.

Yaptığımız ölçümlerde seçmenin önemli bölümünün mutlak butlana karşı durduğunu, etkin olan duygunun öfke, şaşkınlık ve endişe olduğunu görüyoruz.

- Her seçmen de mi böyle yoksa CHP seçmeninde mi?

Muhalefet seçmeninde birinci sırada öfke geliyor, iktidar seçmeninde de şaşkınlık, endişe, bazı kesimlerinde ise umut var. Çünkü tarafgirlik söz konusu. Bayram sonrası yaptığımız ilk ölçümde CHP seçmeninin tavrına baktığımızda yüzde 70’i Özel ve ekibinin haklı olduğunu ve onların yapacağı siyasi harekete destek vereceğini söyledi. Kılıçdaroğlu’na destek ise yüzde 6 civarı.

O dağılım da farklı. Kızgınlıkla “Başka bir muhalefet partisine oy vereceğim” diyen de var, az da olsa “İktidara oy vereceğim” diyen de.

- İYİ Parti kurulmadan önce yapılan araştırmalarda çıkan oranları sandıkta görmedik. Yanılma payı yüksek mi oluyor?

Siyasette her yaşanan kendine özgü. MHP’nin tarihi boyunca aldığı en yüksek oy yüzde 16 iken, oradan kopan bir partinin yüzde 20’lerin üzerine çıkması fazlaydı. O anın durumu ölçümü belirliyor, parti kurulduktan sonra iş değişiyor. “Parti kurulmasına destek olurum” demek “Kurulursa oy veririm” anlamına gelmiyor”.

- Neden böyle bir tezatlık söz konusu?

Çünkü orada bir mağduriyet, haksızlığa uğrama tespiti var. Bu siyaseten destekleyeceği anlamına gelmiyor. Seçimde oyunu kendi aidiyeti olan partiye veriyor. Butlan kararı için AKP ve MHP seçmeninde de “haksızlık” diyen var ama bu sandıkta oya dönüşmüyor.

- CHP seçmeninde Özel ve ekibine desteğin yüzde 70 olduğunu söylediniz. Bu kitlenin oy davranışı değişir mi?

CHP seçmeni söylediği yönde oy verir. Ama bugün söz edilen yüzde 38’ler ayağı yere basan ölçümler değil. Bu rakamlar doğruysa iktidarı almakta zaten sorun kalmıyor. Siyasal ölçümler yanıltır, siyasi analiz yapmakta sorun yaşatır. Gazeteciler gibi bizde de 5N1K var. Neden bu tepkiyi veriyor, ne zaman ve nasıl veriyor, sonra ne yapacak... Bunlar çok önemli.

- Yeni parti hangi ideoloji ile hareket ederse başarılı olur, daha merkezde mi yer almalı, CHP’nin sahiplendiği sosyal demokrat çizgide mi devam etmeli?

Türkiye’de seçmen CHP’yi merkez sol olarak görüyor. “Özel ve ekibinin kurduğu parti söylenen kadar oy alamaz” denirken İYİ Parti örneği veriliyor. Ama AKP örneği var ki bugün ülkenin içinde bulunduğu dönem, 2001 krizinin de etkisiyle 2002’ye benziyor.

- Yine aynı seçimde DSP bölünmüş Yeni Türkiye Partisi çıkmıştı ancak her iki parti de baraj altı kaldı...

O dönem çok fazla bölünme oldu. Meclis’e sadece AKP ve CHP girdi. Burada AKP’nin kuruluşuna bakmak gerek. Refah Partisi’nin mirası Fazilet Partisi’ndeki iktidar yarışından sonra yenilikçi grup kendi partisini kurdu. Bu kadar başarılı olacağı beklenmiyordu. İYİ Parti beklenen oy oranını yakalayamadı ama AKP umulanın çok daha üzerinde oy alarak tek başına iktidar oldu. Yenilikçiler “Biz yeni parti kurduk bize oy verin” demedi. Ayrı bir tanımlama yaptılar ve “Milli Görüş gömleğini çıkartıyoruz” dediler. Yani “Fazilet Partisi olmadı, yeni parti kuralım” demediler.

- Hedef kitlesini mi genişlettiler?

Seçmen tabanını genişlettiler. Yoksulluk araştırmaları yaptılar, bilimsel aklı kullandılar. Siyasi hat çizme, mesaj anlamında araştırmaları en iyi kullanan siyasi parti AKP’dir. Çizdikleri siyasi hat “Kral öldü yaşasın yeni kral” değildi. Şimdi de öyle denmemeli. Yeni bir parti kurulacaksa “Özel ve ekibi CHP’de idi, şimdi burada” diye bakılırsa bence şişirilmiş oy oranlarına ulaşması çok zor. Çünkü seçmen siyaseten yeni şeyler duymak istiyor.

- CHP çizgisinden sapma olur, merkez sağa yaklaşılırsa yüzde 70 ne yapar?

Bizim oturmuş bir demokrasimiz yok. İngiltere, ABD gibi değiliz. Kafası karışık ama bulunduğu mevcut durumdan hiç memnun olmayan bir kitle var ve bu kitle değişim istiyor. Biz ölçüm yaparken erken seçimi de soruyoruz. Yüzde 60’a yakın bir kitle “Değişim istiyoruz. Çünkü yaşadığımız hayattan mutlu değiliz” diyor.

- AKP’nin bilimsel verileri en iyi kullanan parti olduğunu söylediniz. Yüzde 60’lık kitle erken seçim olasılığını azaltıyor mu?

Ben baskın seçimin olmayacağını düşünüyorum. Reel politiğin iki önemli argümanı veri ve güç dengesidir. Veri, iktidarın tekrar seçim kazanmasını desteklemiyor. Güç dengesine baktığımızda ise kamu kurumlarında, medyada, yargıda hemen her yerde hegemonik bir üstünlük var.

- Bu üstünlük seçim kazanmaya yetmez mi?

İktidarın hegemonik üstünlüğü seçim kazanmaya yetmez. Bugün en önemli parametre cumhurbaşkanının kim olacağı. Halk, cumhurbaşkanlığı seçiminde muhalefetin göstereceği adayı ezici biçimde destekleyecek.

- Nasıl, muhalefet ortak aday mı göstermeli?

Muhalefet partilerinin toplam oyu iktidardan yüksek. İnsanların memnuniyet oranı düşük. Verilere göre yüzde 75 üzeri derin yoksulluk yaşıyor, yüzde 40 “Temel ihtiyaç maddelerini karşılamakta zorlanıyorum” diyor. Bu rakamlar “değişim” diye bağırıyor. Altılı Masa deneyimi şeytanlaştırıldı ama oradaki eksikler saptanıp kararlı ve birleşik bir muhalefet bloğu kurulmalı. Ben burada seçim ittifakından değil, siyasi bir ittifaktan söz ediyorum. Bunu önerdiğimizde bazı partiler “Seçim dönemi yapılır” diyor, yanlış. Muhalefet bloğu bugünden oluşturulursa büyük avantaj sağlanır. Mutlak butlana, belediyelere operasyonlara, atanan kayyumlara baktığınızda muhalefetin bir direnç hattı çizmesi gerek. Çünkü saldırıya çok açıklar. O nedenle muhalefet bir bütün olmalı. Siyasetin en sağından en soluna kadar birliktelik gerçekleşmeli. Bu siyasi ittifakı sağlarsanız, ortak aday da olur, her siyasi oluşum kendi adayını da gösterebilir. Siyasi yol haritasını çizerler.

- Seçim takvimine bağlı olmayan, söz ettiğiniz gibi bir blok seçime kadar ne yapacak?

Anayasaya uyulması, seçimli demokrasi, ekonomi politikaları gibi asgari müştereklerde ortaklaşılabilir. Muhalefet bloğuyla direnç hattı çok daha güçlenir. Seçimlere doğru bir ittifak arayışına girilmez. Tabi bir amiral gemisi olmalı. Onun belirleyeceği ilkeler doğrultusunda “Bu ilkeleri ben de sahipleniyorum” diyen irili ufaklı herkesin desteği alınmalı. İrade, program olarak ortaya konmalı. Tüm bileşenlerin sözünü söyleyebileceği, katkı koyabileceği ama amiral gemisinin de ana muhalefetin olduğu bir bloktan söz ediyorum.

- Özel ve ekibi yeni parti kurar ve en az 57 milletvekili yeni partiye geçmezse DEM Parti AKP’den sonra en çok oyu alan ikinci parti konumuna geliyor. Amiral gemisinin çözüm süreci nedeniyle AKP ile hareket eden DEM Parti olduğu bir blokta toplumsal muhalefet ne kadar yükselir?

Buna sayısal bakılmamalı. Milletvekili sayıları Meclis’te önemli olabilir ama öyle bir durumda ana muhalefeti toplumsal destek belirler. DEM kesinlikle ana muhalefet olamaz, karşılığı yok ama kayyum yönetimindeki CHP de ana muhalefet olamaz. Toplumsal veriler Özel ve ekibinin ana muhalefet olacağını gösteriyor ama bu milletvekillerinin yeni partiye geçişinde ne kadar etkili olur bilemiyoruz.

- Cumhur İttifakı hep tek parça görüntü verirken, muhalefet Altılı Masa dönemi dahil parçalı idi. Bugün CHP’nin de bölünmesinden söz ediyoruz. Bu durum seçmeni nasıl etkiliyor?

Bunlar Altılı Masa’nın zaaflarıydı. O dönem en çok milletvekili listeleri tartışıldı. Millet “Benim derdim ne, bunlar n