Deniz tabanında 80 yıllık sinsi sır çözüldü: 1000'den fazla askere mezar olan 'Cehennem Gemisi' bulundu!

Uluslararası askeri tarih, su altı arkeolojisi ve küresel diplomasi koridorları, İkinci Dünya Savaşı'nın en karanlık ve sinsi sayfalarından birini aydınlatan tarihi bir keşifle çalkalanıyor. 21 Eylül 1944'te Güney Çin Denizi'nde ilerlerken, üzerinde hiçbir askeri veya insani işaret bulunmadığı için ABD savaş uçakları tarafından kargo gemisi zannedilerek vurulan ve holds (ambar) kısımlarında kapana kısılan 1.200'e yakın İngiliz ve Hollandalı savaş esiriyle (POW) okyanusun karanlığına gömülen Hōfuku Maru gemisinin son dinlenme yeri bulundu. Hellships Memorial Foundation liderliğinde, Hollanda Kültürel Miras Ajansı ve Discovery Channel desteğiyle yürütülen boylamsal arşiv taramaları ve gelişmiş sonar operasyonları, 80 yıldır yeri bilinmeyen bu sinsi toplu mezarı Filipinler'in Luzon Adası açıklarında tescilledi.

Tarihsel kayıtlara göre Japon İmparatorluk Ordusu, İkinci Dünya Savaşı süresince Asya'da esir aldığı Müttefik askerlerini fabrikalarda ve madenlerde köle işçi olarak çalıştırmak üzere Japonya anakarasına taşımak adına "Cehennem Gemileri" (Hell Ships) olarak adlandırılan 56 işaretsiz ticari gemi kullandı. Müttefik kuvvetlerinin sinsi bir istihbarat zafiyeti nedeniyle kendi askerlerini taşıdığını bilmeden vurduğu bu gemilerden 19'u sulara gömülürken, Hōfuku Maru bu trajedilerin en büyüğüne sahne oldu. İki parçaya ayrılarak batan gemiden sadece 200 kadar zayıf ve hasta esir sağ kurtulabilmişti.

Batığın bulunmasını sağlayan kırılma noktası, Haziran 2025'te araştırmacı John Duresky’nin Amerikan ve Japon askeri arşivlerinde yürüttüğü siber veri taramaları sırasında ortaya çıktı. Saldırıya uğrayan konvoyun öncü gemisindeki Japon subaylar tarafından tutulan ve dijitalleştirilen gizli bir seyir günlüğü, adeta bir "kesin kanıt" (smoking gun) işlevi gördü. Belgede yer alan zaman çizelgesi ve koordinat haritası, ABD uçak gemisi USS Bunker Hill’in operasyon raporlarıyla çapraz referanslanınca, gemisinin tahmin edilen koordinatlardan tam 30 mil (48 kilometre) daha uzakta, San Narciso kıyısı açıklarında battığı saptandı.

Ulaşılan koordinatlar doğrultusunda Filipinler, İngiltere ve Hollanda askeri ataşeliklerinin koordinasyonuyla okyanusun 50 metre derinliğine teknik dalışlar gerçekleştirildi. Ancak su altı arkeologları, 1991 yılında patlayan Mount Pinatubo Yanardağı’nın nehirler vasıtasıyla denize akıttığı sinsi volkanik küllerin batığı yavaş yavaş yutmaya başladığını rapor etti. Görüş mesafesinin mikroskobik düzeylere indiği bu zorlu su altı ekosisteminde, geminin kimliğini tescillemek adına siber görüntüleme teknolojilerinden yararlanıldı.

Deniz arkeoloğu Calvin Mires ve su altı görüntüleme uzmanı Evan Kovacs, enkaz çevresinden yüzlerce yüksek çözünürlüklü dijital fotoğraf çekti. Geliştirilen özel bilgisayar yazılımları ve fotogrametri tekniği sayesinde, kameranın sistemsel netliği kullanılarak enkazın 3 boyutlu dijital ikiz modeli çıkarıldı. Yapılan modellemeler, 1919 yapımı Hōfuku Maru'nun orijinal mimari planları, ambar konumları ve direk hizalamalarıyla birebir eşleşti. Gemi gövdesinin tam da tarihi raporlardaki gibi iki büyük parçaya bölünmüş olarak tabanda yatması, kimlik tespiti sürecini nihai olarak tescilledi. Hollanda Kültürel Miras Ajansı, 8 Haziran tarihinde yayımladığı resmi deklarasyonla enkazın "neredeyse kesin olarak" Hōfuku Maru olduğunu uluslararası kamuoyuna ilan etti.

Batığın güvertesinde çok sayıda insani kalıntıya (kemik dokularına) rastlandığını belirten araştırmacılar, kurbanların anısına duyulan derin saygı nedeniyle ambar içlerine girilmediğini ve batığın resmi olarak bir "Savaş Mezarı" (War Grave) statüsüne alınarak kesinlikle kazılmayacağını açıkladı. Gemi enkazının deşifre olması, Singapur'da kurulan müttefik savaş suçları mahkemelerinde Japon Başçavuş Jotani Kitaichi’nin idam edilmesine yol açan tüyler ürpertici esir tanıklıklarını da yeniden dünya gündemine taşıdı.

Mahkeme tutanaklarına geçen sinsi detaylara göre; metal ambarların içinde, kaynama noktasındaki sıcaklıkta, her gün sadece 350 mililitre suyla hayatta kalmaya çalışan esirler, alan darlığı yüzünden sırayla uzanabiliyorlardı. Ağır dizanteri ve açlık yüzünden güverteye çıkamayan esirlerin yemek kaplarını yatak sürgüsü olarak kullanmak zorunda kaldığı, salgın hastalıklar nedeniyle gemi Manila limanında beklerken 100 esirin cesetlerin yanı başında can verdiği belgelendi. ABD Savunma Bakanlığı'na bağlı DPAA enstitüsü de bu keşfin ardından, aynı bölgede Aralık 1944'te batan bir diğer esir taşıma gemisi Oryoku Maru'nun ambarlarındaki Amerikan askerlerinin naaşlarını çıkarmak adına tıp ve arkeoloji tarihinin en büyük su altı operasyonlarından birini başlattı.