Daha uzun, daha hızlı, daha yaşlı: Elit futbolcuların vücutları 50 yılda nasıl değişti?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Dünya Kupası'ndaki iki tarihi gol, hem futbolda hem de seçkin oyuncuların vücutlarında yaşanan radikal bir dönüşümün öyküsünü anlatıyor.

Brezilya'nın sağ beki Carlos Alberto 1970'te muhteşem bir 30 saniyenin ardından topu sekiz oyuncu arasında dolaştırarak golü buldu.

Takımın Dünya Kupası finalinde İtalya'ya karşı attığı dördüncü gol, turnuva tarihinin en büyük anlarından biri olarak kabul ediliyor.

Ancak 50 yıl sonra, Arjantinli Angel Di Maria'nın 2022 finalinde Fransa'ya karşı yaptığı benzer yedi paslık manevra sadece 12 saniye sürdü.

Florida Üniversitesi'nin profesör ve egzersiz fizyolojisi konusunda önde gelen uzmanlardan Dr. Orlando Laitano, 1970'teki bu golün "günümüzde gerçekleşemeyeceğini" söylüyor.

Laitano'ya göre o dönemki Brezilya takımı zamanda yolculuk yapabilseydi, hareketleri muhtemelen modern rakipler tarafından engellenirdi.

2014 Dünya Kupası'nda Brezilya milli takımıyla çalışan Dr. Laitano, modern futbolcuların seleflerinden biyolojik anlamda farklı oyuncular haline geldiğini söylüyor.

Egzersiz ve tıp alanındaki gelişmelerin ve futbolun oynanış biçimindeki değişikliklerin, elit futbolu sahanın her santimetrekaresi için verilen bir mücadeleye dönüştürdüğünü vurguluyor:

"Sonuç olarak, modern oyuncular daha hızlı ve daha güçlü olmak zorunda kalıyor."

İngiltere'deki Wolverhampton Üniversitesi'nden araştırmacılara göre, son 50 yıla ait veriler, üst düzey oyuncuların hem daha uzun hem de daha zayıf hale geldiğini gösteriyor.

Araştırmacılar, 1970'lerden 2020'lere kadar İngiliz futbolunun en üst ligindeki binlerce oyuncunun profillerini karşılaştırdı.

Oyuncuların ortalama boyu 1973 ile 2013 arasında 4 santimden fazla arttı.

Bu eğilim, kaleciler ve defans oyuncuları için sonraki on yılda da devam etti, ancak forvet ve orta saha oyuncularının ortalama boyu biraz azaldı.

Araştırmacılar ayrıca, en üst lig oyuncularının "daha köşeli ve ektomorfik hale geldiği" sonucuna vardılar.

Bu, giderek daha uzun, zayıf, ince yapılı, uzun bacaklı vücut şekillerine doğru eğilim gösterdikleri anlamına geliyor.

Çalışmanın yazarları, vücut tipindeki değişimin daha iyi sahalar ve günümüz oyuncularından beklenen artan iş yükünden kaynaklandığını düşünüyor.

Çalışmanın ortak yazarlarından Prof. Alan Nevill, 1970'lerde kış ortasında sahaların çok çamurlu olduğunu ve oyuncuların iyi performans göstermek için çok kaslı olmaları gerektiğini söylüyor.

Ancak şimdi, daha iyi sahalar sayesinde "daha uzun süre boyunca sürekli enerji üretebilen daha hafif, daha ince oyuncuların" ön plana çıktığını ekliyor.

Uzmanlar, bu enerjinin büyük bir kısmının hıza harcandığını belirtiyor.

Birçok çalışma, 1970'ler ve 80'lerde oyuncuların nadiren saatte 30 kilometreyi aştığını tahmin ediyor, ancak 2022 Dünya Kupası'nda en az 10 oyuncu saatte 35 kilometreden hızlı koştu.

Bir yandan da oyuncuların maçta yüksek hızlara daha sık ulaşmaları gerekiyor.

Kopenhag Üniversitesi'nden egzersiz fizyolojisi profesörü Jens Bangsbo "Geçen yüzyıldaki forvetlere bakarsanız, maçın çoğunu yürüyerek geçirebilirlerdi, sadece birkaç harekette patlama yapıp belki de gol atabilirlerdi. Bu artık yok" diyor.

Avrupa futbolunun yönetim organı UEFA'ya göre, 2024'te Almanya'da oynanan son Avrupa Şampiyonası'nda oyuncular maç başına yaklaşık 12 kez saatte 25 kilometre veya daha yüksek hızlarda koştu.

Stoperler ve orta saha oyuncuları maç başına ortalama sekiz kez, forvetler 12 kez ve bekler 14 kez tam gaz koştu.

Profesör Bangsbo, en hızlı koşuya tekrar tekrar ulaşabilme yeteneğinin önemine dikkat çekiyor.

Eski bir profesyonel futbolcu ve futbol kondisyonu konusunda dünyanın önde gelen uzmanlarından biri olan Profesör Bangsbo, "Temelde günümüz futbolu, toparlanma meselesi. Mümkün olan en hızlı şekilde toparlanabilme yeteneği" diye açıklıyor.

Özellikle son 10 yılda oyundaki bu ivme, büyük ölçüde yüksek pres taktiklerinin artan kullanımından kaynaklanıyor.

Bu taktikler, rakip takımın savunmacılarının topu sahada ilerletmelerine fırsat vermeden önce, hızlı ve koordineli bir şekilde topu ele geçirmeyi amaçlıyor.

Ancak ilginç olan, oyuncuların kat ettikleri mesafelerde büyük bir artış görülmemesi.

Çalışmalar, 1970'lerde oyuncuların maç başına ortalama 8,7 km yürüdüğünü, koştuğunu veya hafif koştuğunu, bu mesafenin 1990'larda 11,4 km'ye yükseldiğini, ancak o zamandan beri düştüğünü gösteriyor.

FIFA'ya göre, 2022 Dünya Kupası'ndaki oyuncular maç başına ortalama 10,6 km mesafe kat ettiler.

Ayrıca, veriler bazı üst düzey futbolcuların daha sık oynadığını gösteriyor.

Çalışmalar, dünyadaki çoğu kulübün oynadığı maç sayısının yaklaşık 42 civarında sabit kaldığını gösteriyor.

Ancak, seçkin oyuncular için yük çok daha ağır olabilir.

Örneğin, uluslararası futbolcular sendikası Fifpro tarafından yayınlanan verilere göre, Liverpool ve Hollandalı defans oyuncusu Virgil Van Dijk, Dünya Kupası öncesinde milli takım formasıyla 10 maç da dahil olmak üzere bu sezon 65 maçta yer aldı.

Fifpro, oyuncular üzerindeki talebin "hiç bu kadar yüksek olmadığını" belirtti ve dinlenme ve iyileşme süreleri konusunda daha fazla güvence talep etti.

Profesör Bangsbo "Oynanan maç sayısı kesinlikle sakatlanma riskiyle ilgili bir sorun" diyor.

UEFA tarafından yaptırılan ve 2023'te yayınlanan bir çalışma, önceki sekiz sezonda baldır sakatlığı oranlarında "endişe verici" bir artış olduğunu ortaya koydu.

Araştırmada incelenen 10 vakadan altısında oyuncular koşarken veya depar atarken sakatlandı.

Çalışma bunun nedenlerini değerlendirmedi, ancak yazarlar sakatlıklarda seçkin futbolun artan yoğunluğunun ve yoğun maç takvimlerinin rol oynamış olabileceğini söyledi.

Profesör Laitano, "Günümüzde oyuncular sınırlarını zorluyor. Yeterli iyileşme süresi olmadan vücutları çöker" diyor.

Ancak iyi haberler de var. Antrenman rejimlerinden beslenmeye ve toparlanmaya kadar spor bilimindeki gelişmeler, futbolcuların daha uzun süre elit seviyede oynamaya devam etmelerini mümkün kıldı.

Dünyanın en önemli kulüp turnuvası UEFA Şampiyonlar Ligi'ndeki ortalama takım yaşı, 1992'de 24,9'tan 2018'de 26,5'e yükseldi.

FIFA'ya göre son üç Dünya Kupası, tarihteki en "yaşlı" turnuvalardı.

2018 turnuvası, 27,9 ile şimdiye kadarki en yüksek ortalama oyuncu yaşını kayıtlara geçirdi.

Oslo Üniversitesi'nden veri bilimci ve ekonomist Dr. Joshua C. Fjetsul tarafından derlenen verilere göre, 1990 Dünya Kupası'nda 35 yaş ve üzeri sadece yedi oyuncu yer alırken, 2022 turnuvasında 41 oyuncu bulunuyordu.

Bu yıl, resmi FIFA kadro listelerinde 35 yaş üstü 72 oyuncu yer alıyor. Sekiz oyuncu 40 yaş ve üzerinde. Bu sayı, önceki tüm Dünya Kupaları'ndaki toplam sayıdan daha fazla.

Dr. Laitano "Kendilerine iyi bakan ve doğru antrenman ve toparlanma protokollerini izleyen oyuncuların, eskisinden çok daha uzun süre yüksek seviyede oynama şansı daha yüksek" diyor.

Grafikler: Caroline Souza ve Daniel Arce-Lopez

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.