Avrupa’nın korkulu rüyası gerçek oldu: NATO'yu sarsan hamle! Yeni plan deprem etkisi yarattı

Amerika Birleşik Devletleri’nin, NATO operasyonları kapsamında Avrupa’nın kullanımına sunduğu savaş uçakları ve deniz unsurlarında önemli kesintilere gitmeye hazırlandığı bildirildi. New York Times’ta yer alan haberde konuya ilişkin bilgi sahibi yetkililere göre Washington yönetimi, yaklaşık 50 yılın aşkındır Avrupa müttefiklerine sağladığı ‘güvenlik şemsiyesini’ küçültme yönündeki politikasını hızlandırıyor. Bu ayın başlarında NATO müttefiklerine yazılı bir belge aracılığıyla iletilen karar, ABD’nin Avrupa’daki askerî varlığında kapsamlı bir yeniden yapılanmaya gideceğini ortaya koyuyor. New York Times tarafından incelenen belgenin bazı bölümleri ile konu hakkında bilgilendirilen Avrupalı yetkililerin aktardıkları, NATO’nun operasyonel kapasitesini doğrudan etkileyecek değişikliklere işaret ediyor.

Peki bu kararla NATO’yu neler bekliyor? ABD’nin tam olarak amacı nedir? Yakından bakalım… SAVAŞ UÇAKLARI VE DENİZ GÜCÜNDE BÜYÜK AZALMA Plana göre ABD, Avrupa savunmasına tahsis ettiği hava ve deniz unsurlarının önemli bir bölümünü geri çekecek. Peki bu kapsamda neler olacak? 6 madde ön plana çıkıyor: 1- NATO görevlerinde kullanılan yaklaşık 150 adet F-16 ve F-15E savaş uçağının sayısı 100’e düşürülecek. 2- Deniz gözetleme ve keşif uçaklarının sayısı 26’dan 15’e indirilecek. 3- Avrupa’ya tahsis edilen sekiz adet havada yakıt ikmal uçağının tamamı geri çekilecek. 4- Füze fırlatma kapasitesine sahip bir denizaltı ile bir uçak gemisi başka bölgelere kaydırılacak. 5- Uçak gemisi görev grubu bünyesinde yer alan çeşitli savaş gemileri ve çok sayıda savaş uçağı da yeniden konuşlandırılacak. 6- Avrupa savunması için ayrılan iki bombardıman uçağı grubundan biri görevden alınacak veya başka bir bölgeye aktarılacak. ABD Savunma Bakanlığı, belgede yer alan rakamlar hakkında yorum yapmayı reddetti. Ancak bakanlık bunun yerine geçen hafta ABD Avrupa Komutanlığı tarafından yapılan ve Avrupa’daki askerî yükümlülüklerin azaltılacağına ilişkin genel ifadeler içeren açıklamaya atıfta bulundu. NATO’NUN GELECEĞİ AÇISINDAN EN NET MESAJ VERİLDİ, ŞİMDİ NELER OLACAK? Söz konusu düzenleme, Trump yönetiminin NATO’ya yönelik yaklaşımını şimdiye kadar en açık şekilde ortaya koyan adım olarak değerlendiriliyor. İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan NATO’nun temel amacı, başta Sovyetler Birliği olmak üzere dış tehditlere karşı Avrupa’daki Amerikan müttefiklerini korumaktı. Günümüzde de Avrupa ülkeleri, Rusya’ya karşı caydırıcılık sağlayabilmek için NATO’yu vazgeçilmez bir güvenlik mekanizması olarak görüyor. Ancak yeni plan, ABD’nin bu rolünü önemli ölçüde azaltmaya hazırlandığını gösteriyor. Pentagon henüz geri çekilme sürecinin kesin takvimini açıklamış değil. Buna karşın Amerikalı yetkililer, uygulamanın Avrupalı müttefiklerin beklediğinden çok daha erken başlayacağı yönünde sinyaller de verdi.

‘AVRUPA, GÜVENLİK POLİTİKALARINDA ABD İLE BİRLİKTE BİR GERÇEKLİK İNŞA ETTİ’

Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan İstanbul Aydın Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Hazar Vural, Avrupa’nın uzun yıllardır kendi başına bir güvenlik ve savunma politikası geliştirmekte zorlandığını belirterek, “Avrupa güvenliği son dönemde, özellikle Ukrayna Savaşı başta olmak üzere değişen güvenlik atmosferi, yeni nesil tehditler, uluslararası ilişkiler sisteminin geldiği nokta ve uluslararası hukukun yaşadığı dönüşüm düşünüldüğünde yeniden tasarlanması gereken bir döneme işaret ediyordu. Ancak geçen yüzyılın kurumlarına ve sistemin nasıl oluşturulduğuna baktığımızda, Avrupa’nın güvenlik ve savunma politikalarını büyük ölçüde kendi başına inşa edemediğini görüyoruz” ifadelerini kullandı. Vural, Avrupa’nın güvenlik alanında NATO ve ABD’ye bağımlı bir yapı geliştirdiğini vurgulayarak, “Avrupa, güvenlik politikalarında NATO üzerinden ve dolayısıyla ABD ile birlikte bir gerçeklik inşa etti. Aslında bugün yaşanan tartışmalar da Avrupa Birliği’nin uzun yıllardır oluşturamadığı ortak güvenlik ve savunma politikalarının ortaya çıkardığı krizin ve yapısal sorunun bir sonucu olarak karşımıza çıkıyor” dedi. ‘TRUMP, NATO’YA YÖNELİK BİR HAVUÇ-SOPA POLİTİKASI UYGULUYOR’ Trump yönetiminin NATO’ya yaklaşımının da bu çerçevede değerlendirilmesi gerektiğini belirten Dr. Hazar Vural, ABD Başkanı Donald Trump’ın ittifak içerisindeki yük paylaşımını daha dengeli hale getirmeyi hedeflediğini söyledi. Vural, “Bu durumu genel olarak Trump dönemi perspektifinden okumak gerekiyor. Trump’ın NATO’ya yönelik yaklaşımında bir havuç-sopa politikası uyguladığını biliyoruz. Avrupalı devletlere çok net biçimde savunma harcamalarını artırmaları yönünde çağrılar yaptı. Gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 3,5’ine kadar çıkılması gerektiğini dile getirdi, hatta zaman zaman bunun da üzerine çıkılması gerektiğini savundu” değerlendirmesinde bulundu. Trump’ın temel hedefinin ittifak içerisindeki mali yükü paylaşmak olduğunu ifade eden Vural, bununla birlikte ABD’nin mevcut sistemden önemli kazanımlar elde ettiğine de dikkat çekti. Vural, “Burada sorumluluğu bölüşmek isteyen bir Trump yönetimi var. Ancak diğer taraftan NATO üzerinden kazanan tarafın yalnızca Avrupa olmadığını da görmek gerekiyor. ABD de bu süreçten ciddi ölçüde fayda sağlıyor” ifadelerini kullandı. AVRUPA AYNI KAPASİTEYE SAHİP ANCAK AYNI CAYDIRICILIĞA DEĞİL Pek çok analiste göre Amerikan unsurlarının ani şekilde azaltılması, NATO’nun Rus denizaltı hareketlerini izleme kapasitesini ve uzun menzilli saldırı yeteneklerini önemli ölçüde etkileyebilir. Özellikle Tomahawk seyir füzeleriyle Rusya içlerine yönelik derin operasyon kabiliyetinde ciddi bir daralma yaşanabileceği belirtiliyor. Her ne kadar Avrupa ülkeleri de benzer füze sistemlerine sahip olsa da uzmanlar, bu sistemlerin ABD tarafından kullanılması halinde çok daha güçlü bir caydırıcılık oluşturduğunu vurguluyor. Örneğin Paris merkezli düşünce kuruluşu Avrupa Birliği Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü’nde görev yapan Giuseppe Spatafora, konuya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı: “Bu kesintilerin her biri tek başına yönetilebilir görünse de toplu olarak değerlendirildiğinde NATO’nun askeri duruşunda önemli bir değişikliğe işaret ediyor. Ayrıca Avrupa’nın caydırıcılık ve hazırlık kapasitesi açısından geniş kapsamlı zorluklar yaratıyor.” RUSYA KAYGISI GİT GİDE ARTIYOR Mayıs ayının sonlarında Rusya’ya ait bir insansız hava aracının Romanya’da bir apartman bloğunu vurduğu bildirilmişti. Bu olay, NATO toprakları içerisinde yer alan büyük bir yerleşim alanına yönelik ilk doğrudan saldırı olarak kayıtlara geçti.

Son dönemde Rus insansız hava araçlarının NATO hava sahasına yönelik çeşitli ihlalleri de Avrupa başkentlerinde endişeleri artırmış durumda. İngiltere merkezli düşünce kuruluşu Royal United Services Institute’tan güvenlik uzmanı Ed Arnold ise planın daha sert olabileceğini ancak yine de önemli sonuçlar doğuracağını belirterek, “Bu gelişme Avrupa’daki karar vericileri ciddi şekilde düşünmeye zorlayacaktır” ifadelerini kullandı. RUSYA KARŞISINDAKİ CAYDIRICILIK KAPASİTESİ CİDDİ ŞEKİLDE ZARAR GÖREBİLİR

Dr. Hazar Vural ise NATO’nun uzun yıllardır ABD liderliğinde şekillenen bir güvenlik yapısına sahip olduğunu belirterek, “Devam eden Ukrayna Savaşı, NATO’nun yürüttüğü çalışmalar, stratejik planlamalar ve tatbikatlar düşünüldüğünde, ittifak açısından önemli bir soruna işaret ediyor. NATO yetkililerinin de zaman zaman vurguladığı üzere, ABD olmadan Avrupa güvenliğinin mevcut seviyede sürdürülebilmesi oldukça zor görünüyor. Özellikle Rusya karşısındaki caydırıcılık kapasitesinin ciddi şekilde zarar görebileceği ifade ediliyor” dedi.

Ancak Avrupa’nın güvenlik meselelerini değerlendirirken yalnızca askeri kapasite veya kurumsal yapı üzerinden değil, jeopolitik gerçeklikler üzerinden de hareket etmek gerekiyor. Çünkü Avrupa ülkelerinin Rusya’ya yönelik tehdit algıları arasında ciddi farklılıklar bulunuyor. Coğrafi konum, tarihsel deneyimler ve ulusal öncelikler, her ülkenin güvenlik yaklaşımını farklı şekillendiriyor.

Bu noktaya dikkat çeken Hazar Vural, “Avrupa haritasına baktığımızda