Dev barajın inşası için koca nehrin yönü değiştirdiler

Bir barajın yapımını düşününce akla yükselen beton duvar gelir. Oysa Hoover Barajı'nda asıl iş, daha temel atılmadan önce halledildi. Colorado Nehri'nin tam aktığı yere baraj kurulacaktı ve nehir orada akmaya devam ettiği sürece hiçbir şey inşa edilemezdi.

Bunun için nehri tutup başka bir yataktan akıtmak gerekiyordu. Sözle anlatılınca tek cümle; sahada koca bir mühendislik işiydi.

Nehir oradan akarken o barajı kimse yapamazdı

ABD'nin Nevada ile Arizona sınırındaki Black Canyon'da, 1930'ların başında dünyanın en büyük baraj projelerinden biri planlanıyordu. Tek engel kanyonun dibinden geçen Colorado'ydu. Bu, küçük bir dere değil aksine o coğrafyayı milyonlarca yıldır oyan güçlü bir nehir.

Mühendislerin önündeki sıra belliydi. Önce nehir inşaat alanından uzaklaştırılacak. Ardından kuruyan yatakta baraj yükselecek ve sonra su geri çevrilecekti. Yani barajdan önce, nehri taşıyacak ayrı bir yapı gerekiyordu. Asıl barajın temeli atılmadan tamamlanması zorunlu, kendi başına büyük bir inşaat.

Dört tünel, 17 metre çap ve dar bir takvim

Kanyon duvarlarına dört tünel açıldı. İkisi Nevada, ikisi Arizona tarafında. Tünellerin ham kazı çapı yaklaşık 17 metreydi. Altı katlı bir binanın yan yatırılıp tünele sığacağı bir genişlik.

Sonra iç yüzeyleri yaklaşık bir metre kalınlığında betonla kaplandı; bitmiş halde iç çap 15 metreye indi. Dördünün toplam uzunluğu 5 kilometreyi aşıyordu.

Üstüne bir de zaman baskısı vardı. Sözleşme, gecikilen her gün için 3.000 dolar ceza öngörüyordu. Daha sıkıştırıcı olansa doğanın takvimiydi. Colorado'nun suyu ancak geç sonbahar ve kış aylarında güvenle saptırılabilecek kadar alçalıyordu. O pencereyi kaçıran bir yıl beklerdi.

Colorado iki buçuk yıl bu tünellerden aktı

Tünel kazısı Mayıs 1931'de Nevada tarafının alt ağızlarından başladı. 13 Kasım 1932'de iş tamamlandı. Arizona tarafındaki tünelleri koruyan geçici set patlatıldı, aynı anda nehre moloz döküldü ve Colorado kendi yatağını terk edip iki Arizona tüneline girdi. Nevada tarafındaki iki tünel, su yükselirse diye yedekte bekletildi.

O günden sonra nehir bir süre bambaşka bir güzergâhtan geçti. Kanyonun dibindeki eski yatak kurudu ve baraj orada yükselmeye başladı. Colorado iki buçuk yıla yakın bir süre boyunca, kendi açtığı kanyonun içinden değil, insanların açtığı dört borudan aktı.

Baraj bittikten sonra tünellere ne oldu

Baraj tamamlandıktan sonra tünellerin hiçbiri tamamen kapatılmadı.

Dış iki tünelin ağzı ve orta noktası dev beton tıkaçlarla mühürlendi; bu tünellerin alt yarısı bugün barajın savak sisteminin gövdesini oluşturuyor ve taşkın suyunu güvenle aşağı bırakıyor. İç tünellerse uzunluklarının üçte biri kadar tıkandı ve gerisine çelik borular döşendi. O borular su alma kulelerini güç santraline bağlıyor yani elektrik üreten suyu hâlâ bu tüneller taşıyor.

Yani geçici bir saptırma için kazılan o tüneller bugün hâlâ kullanımda ve biri taşkını diğeri elektriği taşıyor.

CHP Grup Toplantısı'nın yapılacağı salonda en ön sıraya, geçen sene bugün hayatını kaybeden eski Manisa Büyükşehir Belediye Başkanı Ferdi Zeyrek'in fotoğrafı konuldu.