İran gölgesinde büyük hesaplaşma: Stratejik üs alarm veriyor! ‘Bu tam bir derin devlet mantığı’

Beyaz Saray’ın Hint Okyanusu’ndaki kritik öneme sahip Chagos Adaları için yeni bir hamle hazırlığında olduğu iddiası, uluslararası diplomasi kulislerinde dikkat çeken bir hareketliliğe yol açtı. Stratejik bir askeri hattın merkezinde yer alan adalarla ilgili bu olası adım, yalnızca bölgesel değil küresel güç dengelerini de etkileyebilecek bir tartışmayı yeniden alevlendirdi. Telegraph’ta yer alan haberde İddialara göre Washington yönetimi, İngiltere’nin bölgeye ilişkin yürüttüğü egemenlik planından bağımsız şekilde farklı senaryoları masaya koydu. Bu senaryoların merkezinde ise Hint Okyanusu’ndaki en kritik askeri noktalardan biri olarak görülen Diego Garcia üssünün geleceği yer alıyor. Gözler şimdi, ABD’nin bu stratejik hattı korumak için nasıl bir yol izleyeceğine çevrilmiş durumda. Peki şu ana kadar neler oldu ve bundan sonra neler olabilir?

İNGİLTERE DEVRE DIŞI MI BIRAKILIYOR? ABD yönetiminin hazırladığı ve Trump döneminin yaklaşımını da yansıttığı belirtilen belgede, Chagos Adaları’nın geleceğine dair farklı senaryolar yer alıyor. Bu senaryolar arasında en dikkat çeken başlıklardan biri, adaların doğrudan ABD tarafından satın alınması seçeneği. Bu fikir, Beyaz Saray için ‘öncelikli çözüm’ olarak değerlendirilmezken, üst düzey yetkililer tarafından ciddi biçimde masaya taşındığı belirtiliyor. Sürecin bir parçası olarak ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’e iletilen önerinin, daha sonra başkanlık makamına sunulduğu aktarılıyor. ABD’li yetkililere göre Washington yönetimi, Diego Garcia’nın geleceğini güvence altına almak amacıyla Londra ile düzenli temas halinde bulunuyor. Ancak aynı kaynaklar, ABD’nin gerektiğinde İngiltere’yi aşarak Mauritius ile doğrudan müzakere yoluna gidebileceğine de işaret ediyor. ABD Donanması tarafından yayınlanan bu görüntü, Chagos Adaları grubundaki Diego Garcia üssünün havadan görünümünü gösteriyor. / Fotoğraflar: AP STRATEJİK ÜS , KÜRESEL REKABET VE GÜVENLİK KAYGILARI Hint Okyanusu’ndaki Diego Garcia üssü, ABD ve İngiltere ortak askeri yapısı açısından kritik önemde bulunuyor. Bölgenin hem Orta Doğu hem de Asya-Pasifik eksenine yakınlığı, küresel güç rekabeti açısından stratejik bir denge noktası oluşturuyor. Özellikle İran ile yaşanan gerilimler bölgedeki askeri üs ağlarının yeniden önem kazanmasına yol açtı. Diego Garcia’nın konumu, İran’ın doğrudan saldırı menziline girebilecek bir nokta olarak değerlendiriliyo r. Askeri uzmanlara göre üs, B-2 Spirit hayalet bombardıman uçaklarının operasyonlarına uygun yapısıyla, İran’a yönelik uzun menzilli saldırı senaryolarında kritik rol oynayabilecek kapasitede. Bu durum, üssün yalnızca bölgesel değil küresel ölçekte bir caydırıcılık unsuru olduğunu da ortaya koyuyor.

SULARIN KONTROLÜ ENDİŞESİ VE MAURİTİUS TARTIŞMASI ABD’li üst düzey yetkililerin en büyük kaygılarından biri, adaların kontrolünün Mauritius’a devredilmesi halinde bölgedeki deniz trafiği ve istihbarat faaliyetlerinin risk altına girebileceği yönünde. Yetkililer, Mauritius’un Çin ile olan diplomatik yakınlığının, Hint Okyanusu’nda dolaylı bir istihbarat boşluğu yaratabileceğini ve bunun deniz yolu üzerinden casusluk faaliyetlerine kapı aralayabileceğini öne sürüyor. Bu nedenle ABD yönetimi içinde bazı isimler, adaların egemenliğinin devri yerine mevcut askeri kontrol düzeninin korunmasını savunuyor. ‘ÇOK DAHA GENİŞ BİR ASKERİ VE İSTİHBARİ ÜSTÜNLÜK ELDE EDER’ Konuyu Güvenlik ve Terör Uzmanı, Emekli İstihbarat Albay Coşkun Başbuğ'da danıştığımda Diego Garcia’ya ilişkin iddiaları değerlendirerek dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Başbuğ, öncelikle üssün stratejik önemine dikkat çekerek şunları söyledi: “Diego Garcia İngiltere’nin kontrolünde olan, Hint Okyanusu’nun neredeyse tamamını gözetleyebilen, radar ve dinleme sistemleri açısından son derece kritik bir ada. Sadece bir askeri üs değil; aynı zamanda bölgedeki deniz ve hava trafiğini izleyen bir istihbarat merkezi olarak kullanılıyor. İran ile yaşanan gerilimlerde bu üs defalarca gündeme geldi. ABD, operasyonel anlamda bu adayı adeta bir ileri karakol gibi kullandı; savaş uçakları, donanma unsurları ve kritik mühimmatlar buraya konuşlandırıldı. Hatta bazı dönemlerde bölgedeki uçuş ve ikmal faaliyetlerinin merkezi haline geldi.” ABD-İngiltere hattındaki gerilime de değinen Başbuğ, “İran savaşının ilk zamanlarında İngiltere’nin siyasi pozisyon değişiklikleri nedeniyle üssün kullanımında kısıtlamalar yaşandı. Ancak ABD, bu stratejik noktadan vazgeçmek istemedi ve tekrar aktif kullanım sağladı. Bu üs, sadece askeri değil, aynı zamanda lojistik ve operasyonel bir merkezdir” dedi.

ABD’nin olası satın alma planına ilişkin değerlendirmede bulunan Başbuğ, şu ifadeleri kullandı: “Eğer ABD, tüm takımadayı ve dolasıyla da Diego Garcia ’yı tamamen kontrolüne geçirirse, Hint Okyanusu’nda çok daha geniş bir askeri ve istihbari üstünlük elde eder. Deniz ticaret yolları üzerinde ciddi bir denetim kurar, bölgedeki tüm hareketliliği izleyebilir hale gelir. Bu sadece askeri değil, küresel ticaret dengelerini de etkileyen bir güç projeksiyonudur. ABD’nin temel motivasyonu da budur. Bu adaları tamamen kontrol ettiğinde hem hava hem deniz gücünü burada konuşlandırarak adeta bir merkez üs oluşturur. Bu da ona Hint Okyanusu’nda kimin geçip kimin geçemeyeceğine karar verecek kadar büyük bir hareket alanı sağlar.” İNGİLTERE’NİN PLANI VE 35 MİLYAR STERLİNLİK KİRALAMA MODELİ Geçmişte gündeme getirilen plan kapsamında, İngiltere’nin adaları Mauritius’a devrettikten sonra Diego Garcia üssünü 99 yıllığına yeniden kiralamayı hedeflendiği biliniyor. Bu modelin maliyetinin yaklaşık 35 milyar sterlin (46,7 milyar dolar ) olacağı ifade ediliyor. Ancak bu planın hayata geçebilmesi için ABD’nin onayı kritik önem taşıyor. Washington’un desteği olmadan İngiltere’nin adaları Mauritius’a devretmesi hukuki ve askerî açıdan mümkün görünmüyor. TRUMP’IN DEĞİŞEN TUTUMU VE SİYASİ GERİLİM Donald Trump, sürecin başında İngiltere’nin planına sıcak bakmış olsa da daha sonra tutumunu sert şekilde değiştirdi. Özellikle İngiltere’nin İran’a yönelik olası operasyonlarda Diego Garcia üssünün kullanımına izin vermemesi, Washington-Londra hattında ciddi bir gerilim yarattı. Trump, çeşitli açıklamalarında planı ‘zayıf’ ve ‘büyük bir aptallık’ olarak nitelendirdi. Ayrıca Keir Starmer’ı doğrudan hedef alarak, ‘Winston Churchill değil’ ifadelerini kullandı ve özel ilişkiyi zedelediğini savundu. GİZLİ DİPLOMASİ VE ABD-İNGİLTERE GÖRÜŞMELERİ Yine Telegraph'ta yer alan haberde ABD’li bir yetkiliye göre Washington ve Londra arasında Diego Garcia’nın geleceğine ilişkin düzenli görüşmeler sürüyor. Yetkili, ABD’nin amacının üssün ‘bölgesel bir güvenlik platformu olarak varlığını sürdürmesini sağlamak’ olduğunu vurguladı. Ancak Beyaz Saray, aynı zamanda İngiltere’nin Mauritius ile yürüttüğü egemenlik devri sürecine alternatif çözümler geliştirmeye de açık kapı bırakıyor. ‘DERİN DEVLET MANTIĞI’ Telegraph’ta yer alan eski dış politika danışmanı Ben Judah, sürece ilişkin değerlendirmesinde Diego Garcia’daki tesislerin son derece hassas ve yüksek derecede gizli kapasitelere sahip olduğunu belirterek, bu yapının arkasındaki stratejik yaklaşımı “bu tam bir derin devlet mantığı” olarak tanımladı. Judah, söz konusu altyapının İngiltere’nin küresel askeri ve istihbari kapasitesi açısından kritik bir rol oynadığını ifade etti. Ayrıca Chagos Adaları ’nın olası satışı için henüz net bir fiyat belirlenmiş değil. ABD içinde bu seçeneğin masada olduğu ancak öncelikli çözüm olarak görülmediği belirtiliyor. Öte yandan ABD’li kaynaklar, sürecin aşamalı ilerlemesi gerektiğini; önce İngiltere-Mauritius anlaşmasının şekillenmesi, ardından egemenlik devri sonrası yeni müzakerelerin başlaması gerektiğini ifade ediyor.