Brüksel’den şok adım! AB Taliban ile görüşecek: Sertleşen göç politikasında yeni kriz

Avrupa Birliği’nin göçmenleri sınır dışı etme konusunda attığı yeni adımlar, birliğin içindeki politikacılardan ve insan hakları aktivistlerinden tepki topluyor. Son olarak, Avrupa Komisyonu’nun Afgan göçmenlerin geri gönderilmesiyle ilgili, ciddi insan hakları ihlalleriyle suçlanan Taliban yönetimiyle görüşmeye hazırlanması, birliğin Avrupa'nın çıkarlarıyla örtüştüğü konularda otoriter rejimleri aklayabileceği tartışmalarını başlattı.

Analistler, sınır dışı işlemleriyle ilgili seçeneklerini genişletme konusunda kararlı olan Avrupa Birliği’nin, giderek daha “kuralsız” bir yaklaşımı benimsediğini dile getiriyor. Avrupa'nın sınırlarını sıkılaştırmak ve gelen göçmen sayısını azaltmak amacıyla daha önce her ikisi de otoriter geçmişe sahip Tunus ve Mısır ile yapılan anlaşmalara ek olarak, birlik şimdi de tartışmalı bir hamle daha hayata geçiriyor: AB Komisyonu, Afganistan'da özellikle kadınlara ve kız çocuklarına yönelik ağır ve sistematik insan hakları ihlalleriyle suçlanan Taliban rejimi ile temas kanalları kuruyor…

Avrupa Komisyonu'nun sınır dışı işlemlerinin nasıl arttırılacağını görüşmek üzere Taliban heyetini davet etmesi, göç politikasının sınırları ve Avrupa'nın çıkarlarıyla örtüştüklerinde otoriter rejimlerin aklanması gibi konular hakkındaki tartışmaları yeniden alevlendirdi. İnsan hakları örgütleri ve sol siyasi gruplar, Komisyon'un bu girişiminin Taliban rejiminin fiilen meşrulaştırılması anlamına gelebileceği konusunda uyarıyor.

AB’nin bu adımının arka planında ise endişe verici yaklaşımlar var:

-Giderek sertleşen bir göç söylemi,

-Her geçen gün katılaşan sığınma koşulları,

-AB dışında geri gönderme merkezleri kurmaya doğru ilerleyen bir Avrupa.

GÖÇ POLİTİKASINI SERTLEŞTİRİYOR

AB, son yıllarda göç politikasını aşama aşama sertleştiriyor ve sadece birkaç yıl öncesine kadar asla akıldan geçmeyecek adımları hızla hayata geçiriyor. Bahsi geçen adımlar arasında, 2021’de Afganistan'da yönetimi ele geçiren Taliban ile yakınlaşma da yer alıyor. Analistler, bu hamlelerin, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra kurulan bloğun kurucu değerlerinden biri olan mevcut sığınma sistemini altüst etme riski taşıdığına işaret ediyor.

AB, Taliban hükümetini tanımıyor. Buna rağmen Afgan yönetiminden isimler, Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Abdul Qahar Balkhi liderliğindeki bir heyetle gelecek ay Brüksel’i ziyaret edecek. Heyetin ziyaret kapsamında, Avrupa Komisyonu, Avrupa Dış İlişkiler Servisi ve birçok üye devletin üst düzey yetkilisiyle görüşmesi bekleniyor.

Bu temas, Taliban ile AB yetkilileri arasında Afganistan'da gerçekleşen “teknik görüşmenin” ardından geliyor. Diplomatik kaynaklara göre, henüz şekillenme aşamasında olan Brüksel’deki toplantıda, özellikle sabıka kaydı bulunanlar başta olmak üzere, sığınma hakkı olmayan göçmenlerin geri gönderilmesini arttırmak için “pratik ve diplomatik” yollar bulmaya odaklanılması bekleniyor. AB Sığınma Ajansı verileri, Afganların geçen yıl birlik genelinde 17 bin başvuru ile en çok sığınma talebinde bulunan milliyet olduğunu gösteriyor.

Avrupa Parlamentosu'ndaki Sosyal Demokratlar ve sol gruplar, Komisyon'un bu girişimine tepkili. Çünkü Taliban ile görüşme hamlesi, yaklaşık 20 ülkenin Brüksel'e yaptığı ve göçmenlerin Afganistan'a geri dönüşlerini arttırmanın yollarının bulunmasının istendiği çağrının ardından geldi. İlgili ülkeler arasında Almanya, İsveç, Belçika, Avusturya, İtalya, Hollanda ve Polonya da yer alıyor; İspanya ise çağrıya imza atmadı.

Avrupa Parlamentosu Sivil Özgürlükler, Adalet ve İçişleri Komitesi Üyesi Juan Fernando López Aguilar, Taliban daveti haberinin kendisinde şaşkınlık ve öfke uyandırdığını belirtti.

Burada bir parantez açmak gerekiyor. Batılı müttefikler, 2021’de savunmasız Afganları kurtarmak için kitlesel tahliye operasyonları gerçekleştirmişti. Üstelik Avrupa Parlamentosu, 2024 ve 2025 yıllarında da Taliban rejimini Afganistan'daki sistematik kadın baskısı ve süregelen insan hakları ihlalleri nedeniyle kınamış ve durumu “cinsiyet apartheid’ı” olarak nitelendiren kararları kabul etmişti. Parlamento aynı zamanda, kadınlara yönelik kısıtlamaların derhal kaldırılmasını, tutukluların serbest bırakılmasını ve insani yardımların arttırılmasını talep etmişti.

López Aguilar, konuyla ilgili değerlendirmesinde şunları söyledi:

“Avrupa Komisyonu, ne ara Konsey'in aşırı muhafazakar çoğunluğuna tamamen boyun eğerek, hiçbir güvenlikleri olmadan, haklarına saygı gösterileceğine dair hiçbir güvence verilmeden ve insan hakları gözetilmeden Afganların nasıl geri göndereceğini tartışmak üzere Taliban'ı Brüksel'e davet edecek kadar alçaldı?”

Belgesiz Göçmenler Üzerine Uluslararası İşbirliği Platformu'ndan (PICUM) Chiara Catelli, AB ile Afganistan'ın demir yumruklu rejimi arasındaki bu görüşmelerin, birkaç üye devletin üçüncü ülkelerle sınır dışı anlaşmaları yapmaya yönelik daha geniş çaplı baskısını yansıttığını söylüyor. Catelli’ye göre, söz konusu üçüncü ülkeler arasında insan hakları sicili kötü olan rejimler de var. Üstelik araştırmalar, örneğin Afganistan'a göçmen transferlerinin arttığı Almanya’nın Taliban ile doğrudan kendi anlaşmasını yapmayı planladığını gösteriyor.

‘BU TELAŞ YASA DIŞI VE GERÇEKLİKTEN KOPUK’

Uluslararası Af Örgütü konuyla ilgili açıklamasında, “AB ve üye ülkelerin ne pahasına olursa olsun insanları Afganistan 'a zorla geri gönderme yönündeki bu telaşı yasa dışıdır ve gerçeklikten kopuktur” ifadesine yer verdi. Açıklama şöyle devam etti:

“Bu durum, bu insanların neden kaçtıklarını ve geri döndüklerinde karşı karşıya kalacakları büyük tehlikeleri görmezden geliyor. Dahası, bağlayıcı olan ‘geri göndermeme ilkesini’ ihlal ederek, devletlerin uluslararası yükümlülüklerini bariz şekilde görmezden geliyor. AB rotasını acilen ve radikal bir şekilde değiştirmelidir.”

İnsan hakları ve mülteci STK’ları da bu son hamlelerle AB'nin, daha dışlayıcı göçmen politikalarını teşvik etmek uğruna yasal güvenceleri ve temel hakları feda ettiği konusunda uyarıyor. Avrupa Konseyi de uzun süreli gözaltı, itiraz hakkının kısıtlanması ve güvenli olmayan ülkelere sınır dışı edilme gibi risklere karşı uyarıda bulundu.

Catelli, Avrupa Birliği'nin 2024'ten bu yana, Göç ve Sığınma Paktı başta olmak üzere katı göç politikalarına doğru hızlı ve sert bir dönüş gerçekleştirdiğini belirtiyor. Catelli bu savına örnek olarak ise, şu anda son aşamalarında olan Geri Gönderme Yönetmeliği’ni gösterdi ve ekledi:

“Bu yönetmelik, göçmen gözaltılarının kapsamını genişletecek, geri gönderme prosedürlerindeki güvenceleri zayıflatacak, aileleri birbirinden ayıracak ve insanların hiçbir bağlarının olmadığı ülkelere gönderilmesine yol açacak.”

Taliban ile yapılan tartışmalı görüşme de Avrupa Birliği'nin sınır dışı edilen kişi sayısını artırmaya yönelik çok daha büyük çabasının bir parçası. Avrupa Komisyonu, hakkında sınır dışı kararı bulunan kişilerin sadece yüzde 20'sinin gerçekten sınır dışı edildiğini ileri sürüyor ve bu oranı “kabul edilemez” olarak değerlendiriyor.

López Aguilar da Brüksel'deki tartışmalı Taliban toplantısını daha büyük bir resmin parçası olarak görüyor ve bu parçayı Avrupa'nın kendi içine kapanma eğilimi olarak ifade ediyor. Bu eğilim, Geri Gönderme Yönetmeliği'ni ve bazı ülkelerin İtalya'nın Arnavutluk'ta yaptığı gibi AB toprakları dışında geri gönderme merkezleri açma girişimlerini de içeriyor. Aguilar sözlerini şöyle tamamlıyor:

“Taliban ile ilişki kurmak, Avrupa Birliği 'nin savunması gereken ahlaki standartları tanınmayacak derecede yozlaştırır.”