BBC Türkçe araştırdı: Masquerade Gece Kulübü yangınında 29 kişi neden öldü?

"Baba, Gayrettepe'de bir binada çalışıyoruz. Birden fazla firma var. İçerisi labirent gibi. Allah korusun orada bir şey olsa kimse çıkamaz."

On yedi yaşındaki Efe Demir, bir yandan mobilya işi yapan bir şirkette çırak olarak çalışıyor bir yandan da dışarıdan lise eğitimini tamamlıyordu.

Sarıyer'de, kendi halindeki bir evde babasıyla birlikte yaşıyorlardı.

Babası ona bu ağır işte çalışmak zorunda olmadığını söylemiş, o ise "Baba senin yaşın ilerledi, hem çalışıp hem okuyacağım" demişti.

Efe, Masquerade Gece Kulübü'nün tadilatında çalışıyordu.

4 Nisan 2024 sabahı babası erkenden kalkıp Efe'nin ayakkabılarını boyadı.

Baba oğul evden birlikte çıkıp işlerine gittiler.

Adem Demir o akşam adli tıpta çocuğunun cansız bedenine sarılacaktı.

Tadilatta çıkan yangında Efe ile birlikte 29 kişi hayatını kaybetti.

Olayla ilgili dava devam ediyor.

Peki ihmaller, eksiklikler ve denetimsizlik bu olayın taşlarını nasıl ördü?

On yedi yaşındaki Efe'nin fark ettiği tehlike neden yıllarca görülemedi?

Kısacası 29 kişi neden hayatını kaybetti?

BBC Türkçe İstanbul'un orta yerinde yaşanan faciayı araştırdı.

Kulüp, Beşiktaş'ın merkezi mahallelerinden Gayrettepe'nin Yıldız Posta Caddesi üzerindeydi. Bir binanın iki zemin katına yayılıyordu.

Tapu Kadastro bilgilerine göre 1970'li yılların sonunda burası sinema salonu olarak kullanılıyordu.

1980'lerin ikinci yarısında ise dönemin popüler eğlence mekanlarından Discorium olarak hizmete girdi.

Mekan 2010'larda Masquerade ismini aldı. Yıllar içinde işletmecileri birçok kez değişti.

Nisan 2024'te Masquerade'da tadilat vardı.

Görgü tanıklarına göre aynı anda birçok ekip birarada çalışıyordu.

Örneğin bir yerde kaynak yapılırken bir yerde ahşap mobilyalar yerleştiriliyordu.

İş güvenliği uzmanı Zafer Güzey, dava dosyası ve CCTV görüntülerine dayanarak yaptığı değerlendirmede "Burada çok dağınık, çok farklı iş alanlarının bir arada sıkıştırılmış bir çalışması var. Bunun yarattığı dağınıklık ve koordinasyon eksikliği var" diyor ve bunun yangın riski açısından çok kritik olduğunu vurguluyor.

Kaynak, FACEBOOK: Masquerade Club IST.

Kurban Bayramı'ndan hemen önce yapılan tadilata hem dışarıdan ekipler hem de kulüp çalışanları çağrılmıştı.

Hatta DJ'ler Gökhan Tevlek ve Mehmet Okumuş da çalışmalara katılıyordu.

Kimine eşya taşıma, kimine insanları organize etme, kimine kurulan sistemleri kontrol etme işleri verilmişti.

Olayda eşi, şef garson Özkan Baş'ı kaybeden Emine Baş, o günleri şu sözlerle anlatıyor:

"Ramazan aylarında her zaman bir tadilat oluyordu ama bu sefer ilk defa çok büyük bir çalışma vardı. 'Gelmeyen olursa bayramdan sonra hiç gelmesin' denmişti."

Yangında komilik yapan kardeşi Ahmet Uzun'u kaybeden Kader Uzun, "Kardeşim daha önce hiç inşaat işinde, tadilat işinde çalışmamıştı" diyor.

Ancak Ahmet'in kendisine "Abla gitmek zorundayız" dediğini aktarıyor.

İncelediğimiz WhastApp grup yazışmalarında da çalışanların her gün tadilata çağırıldığı görülüyor.

Kaynak, Mehmet Kacmaz / Getty Images

Yangın 12.44'te bir kaynakçının çalışması sırasında çıkan kıvılcımların kaplama malzemesine sıçramasıyla başladı.

CCTV görüntülerine göre alevler saniyeler içinde yayıldı.

Türkiye Yangından Korunma ve Eğitim Vakfı (TÜYAK) Başkan Vekili Taner Kaboğlu yangının hızla yayılmasında malzemelerin önemli rol oynadığını söylüyor:

"Ses izolasyon malzemelerini dinamitin fitili gibi düşünün. Yangını o hızla yayar."

Kulübün sosyal medya hesaplarında incelediğimiz yüzlerce video ve fotoğrafta geçmişte sık sık büyük maytaplı gösteriler yapıldığı ve mekanda müşterilerin sigara içebildiği görülüyor.

Ailelerin avukatlarından Onur Fırat Kaynun "Bu yangın kulüp açıkken de çıkabilirdi" diyor.

Kaynak, FACEBOOK: Masquerade Club IST.

Dava dosyasına göre yangın çıktıktan sonra yaklaşık 15 saniye içinde dumanlar etrafı tamamen sardı.

Sprinkler yani yağmurlama sistemi ya da dedektör devreye girmedi.

Bilirkişi raporlarına göre olay sırasında aktif çalışan acil durum aydınlatmaları ve yönlendirme levhaları da yoktu.

Bilirkişi raporlarını incelemiş olan iş güvenliği uzmanı Zafer Güzey, bu tarz sistemlerin ana şebekeden gelen elektrik enerjisi dışında bir enerjiyle beslenmesi gerektiğini, burada böyle bir durum olmadığını belirtiyor.

Dumanla birlikte yalnızca alevlerden kaçmak değil çıkışı bulmak da büyük bir sorun haline gelmişti.

Dava dosyasındaki farklı raporlara göre kulübün temel olarak iki kapısı vardı.

İlki arkadaki Gönenoğlu Sokağa çıkan ve kulübün içindeki bir koridorla ulaşılan mal kabul kapısıydı.

Çalışanlar o gün bu kapıyı kullanıyordu.

Yangın önce bu kapıya giden koridora sıçradı.

Ancak koridor ve kapının önü, yığılan eşyalarla daraltılmıştı.

Kaldı ki bilirkişi raporlarına göre bu kapı, yangın kapısı niteliğinde değildi, panik barı yoktu. Basit düz bir demir kapıydı.

Kulübün ana giriş kapısı ise erişim için uzaktaydı ve buraya ulaşabilenlerin ayrıca döner merdivenlerden çıkarak pasaja çıkması gerekiyordu.

Bilirkişi raporlarına göre kapı yaklaşık 24 metre mesafedeydi.

Binaların yangından korunması yönetmeliğine göre yağmurlama sistemi olan yerlerde bile çıkış kapsına erişim en fazla 15 metre olmalı.

Bilirkişi raporlarında mutfak bölümünün arkasında da bir kapı olduğu ama bunun geçmişte tuğlayla örülerek kapatıldığı ortaya kondu.

Ancak bunun ne zaman yapıldığı belirlenemedi.

Diğer yandan CCTV görüntülerinde üç kişinin bir odada yemek yerken kendilerine haber gelmesi üzerine burayı terk ettikleri ve kurtuldukları görülüyor.

Peki nasıl oldu 29 kişi ölürken onlar yangından kurtulabildi?

Muhasebe birimi ve bir ofisin bulunduğu bu bölümden, showroom-vestiyer olarak kullanılan bir alana geçiliyor ve bu alanın da pasaja kepenkli bir çıkışı bulunuyordu.

Ancak burası hem uzaktaydı hem de çalışanlar dahil pek çok kişi tarafından bilinmiyordu.

Taner Kaboğlu'na göre tadilat çalışmaları sırasında burası dahil çeşitli çıkışlarla ilgili bilgilendirme yapılması gerekiyordu:

"Birisinin kişi sayısı artı mesafe kriterlerine bakarak şurada iki tane çıkışı kullanılır durumda tutmalısınız demesi gerekirdi."

CCTV görüntülerinde çalışanların alevlerin üstüne kovayla su dökmek dahil çeşitli yollarla alevlerle mücadele ettiği görülüyor.

BBC Türkçe 'nin konuştuğu uzmanlar bu görüntülere dayanarak çalışanların yangın konusunda bilgisi olmadığının anlaşıldığını söylüyor.

Mahkemeye de çalışanların bu tür eğitimleri tamamladıklarına dair bir kanıt şimdiye kadar sunulmadı.

Adem Demir oğlundan örnek vererek "Efe bir yangın tüpü kullanma eğitimi almadı. İş güvenliği adı altında ne yapacağını bilmesi için bir eğitime tabi tutulmadı" diyor.

İş güvenliği uzmanı Zafer Güzey, hem mekanın çalışanları hem de dışarıdan getirilen ekipler açısından bu eğitimin sorumluluğunun işletme yetkililerinde olduğunu vurguluyor.

İşletmenin patronu Şahzade Şekergümüş dahil yargılanan sanıklar, duruşmalarda eğitimle ilgili sorulara somut cevaplar vermedi.

BBC Türkçe, suçlamaları ve iddiaları işletmecilerin avukatlarına sordu. Yargılama devam ederken dosya ile ilgili açıklama yapmayı uygun görmedikleri yanıtını aldı.

Peki nasıl oldu da bu mekan, yangınla ilgili eksikliklerine rağmen yıllarca işleyebildi?

Masquerade'n 1987 yılına ait diskotek ve pavyon niteliğinde işletme ruhsatı bulunuyor.

İşyerine ait tek bir itfaiye denetim raporu var. O da 2006 tarihli.

Peki aradaki yıllarda ne olmuş?

2006–2024 arasındaki on sekiz yıllık süre boyunca işletme yedi kez el değiştirmiş.

Dava dosyasına göre devirler sırasında yeni bir itfaiye raporu talep edilmeden işletme ruhsatı yenilenmiş.

Ortada bir yetki karmaşası tartışması da var.

Taner Kaboğlu'nun aktardığına göre mevcut yangın yönetmeliğinde ancak mekanda esaslı bir tadilat yapılması halinde tekrar rapor alma ihtiyacı belirtiliyor.

Ancak Kaboğlu, esaslı tadilat tarifinin yönetmelikte olmadığını, şirketler ya da kurumların da bu kapsamına girmemek için çaba sarfettiğini söylüyor.

BBC Türkçe'nin görüştüğü tanıklıklar ve açık kaynaklar mekanın geçmişte bir dizi tadilattan geçtiğini gösteriyor.

Mesela Facebook paylaşımlarında 2015'te ana sahneye açılan iki kapı varken 2020'de tek kapı old