Dünya Günü nedir, nasıl kutlanıyor, neden bazı çevrelerce eleştiriliyor?
Bugün 22 Nisan Dünya Günü. Pek çok ülkede milyonlarca kişi kutlamalar için bir araya geliyor.
Peki bu neden önemli bir gün? Dünyada ve Türkiye'de nasıl kutlanacak?
İlk 1970 yılında ABD'de kutlanmaya başlayan Dünya Günü'ne dair merak edilenleri derledik.
Dünya Günü, çevrenin korunmasının önemini vurgulamayı amaçlayan küresel bir etkinlik.
İlk olarak 1970 yılında ABD senatörü ve çevre aktivisti Gaylord Nelson ve Harvard Üniversitesi'nde yüksek lisans öğrencisi olan Denis Hayes tarafından başlatılan Dünya Günü her yıl 22 Nisan'da kutlanıyor.
Nelson ve Hayes o dönem ABD'de çevreye verilen zararlarla ilgili endişeliydi.
Örneğin 1969 yılında California eyaletindeki Santa Barbara şehrinde çok ciddi bir petrol sızıntısı meydana gelmişti.
Nelson ve Hayes, halkın ilgisini çekmek ve çevre sorunlarını ulusal gündeme taşımak için Dünya Günü fikrini ortaya attı.
İlk Dünya Günü kutlamasına yaklaşık 20 milyon kişi katıldı.
1990'dan itibaren ise Dünya Günü, ABD'yi aşan ve uluslararası çapta kutlanan bir güne dönüştü.
200'e yakın ülkedeki kutlamaları Washington merkezli Earthday.org organize ediyor.
Etkinliklere her yaştan bir milyardan fazla insanın katıldığı düşünülüyor.
Earthday.org başkanı Kathleen Rogers, "Dünya Günü, çoğu kişi için çevre hareketine atılan ilk adım" diyor.
Dünya Günü, bu yıl küresel çapta çevre koruma bilincini artırmak amacıyla düzenlenen etkinliklere sahne olacak.
Resmi Dünya Günü organizasyonu (earthday.org), her yıl belirli bir temaya odaklanıyor.
2026 yılı için temel amaç, iklim kriziyle mücadele ve biyoçeşitliliğin korunması için kalıcı çözümler üretmek.
Bu kapsamda planlanan etkinlikler ve kutlama biçimleriyse şöyle;
Dünya Günü kapsamında önceki yıllarda da, iklim değişikliği ve temiz enerjiden türlerin korunmasına ve ağaç dikmenin faydalarına kadar bir dizi çevresel konu ele alınmıştı.
1970'teki ilk Dünya Günü'nden birkaç yıl sonra ABD Çevre Koruma Ajansı kuruldu ve Temiz Hava Yasası gibi çeşitli çevre yasaları oluşturuldu, var olan yasalar ise önemli ölçüde güçlendirildi.
İlerleyen yıllarda milyonlarca ağaç dikildi, sürdürülebilir tarım uygulamalarıyla çiftçiler desteklendi ve dünya çapında iklim konusunda bilgilendirici etkinlikler düzenlendi.
Paris İklim Anlaşması, 22 Nisan 2016'da Dünya Günü'nde imza için açıldı.
Bu anlaşma çerçevesinde dünya ülkeleri ilk kez küresel ısınmayı sınırlandırmaya yönelik hedefleri toplu olarak kabul etti.
Tüm bununlarla birlikte, Dünya Günü kapsamında kaydedilen bu başarıların iklim değişikliği ile mücadelede önemli bir ilerleme kat edildiğine dair yanlış bir izlenim yarattığını düşünenler de var.
İnsan faaliyetleri, küresel sıcaklık artışından türlerin yok oluşuna kadar pek çok çevresel göstergeyi etkilemeye devam ediyor.
İklim değişikliğine karşı mücadelede atılan adımların ise bu eğilimleri durdurma ya da tersine çevirme konusunda yetersiz kaldığı belirtiliyor.
Bazı bireyler ve şirketler ise Dünya Günü'nü, ihtiyaç duyulan gerçek değişiklikleri yapmadan, çevreci kimliklerini yanıltıcı bir şekilde tanıtmak için bir fırsat olarak kullanmakla suçlanıyor. Buna "greenwashing" (yeşil aklama) deniyor.
Bu durumda herhangi bir kurum veya marka# çevresel sürdürülebilirlik çabaları hakkında tüketiciyi yanıltmakla ve gerçekte olduğundan daha "çevreci" görünmeye çalışmakla suçlanıyor.
İkim aktivisti Greta Thunberg 2022 yılında sosyal medyadan yaptığı bir paylaşımda Dünya Günü'nün, güç sahiplerinin gezegeni yok ettikleri sırada onu ne kadar sevdiklerini söylemeleri için bir fırsat doğurduğunu söylemişti.
2024'te BBC'ye konuşan Dünya Günü organizatörü Kathleen Rogers ise "Hepimiz yeşil aklamanın gerçekleştiğini biliyoruz ve bu son derece sinir bozucu. Dünya Günü'nün bazı şirketler tarafından kendi çıkarları için yanlış ve alaycı bir şekilde kullanıldığının farkındayız" demiş ve eklemişti:
"Buna karşı hükümetlerin sağlam adımlar atması ve tüketicilere yalan söyleyen şirket ve endüstrilerin üzerine gitmesi gerekiyor."
Türkiye'de 22 Nisan Dünya Günü, genellikle yerel yönetimler, çevre dernekleri ve okullar tarafından düzenlenen farkındalık etkinlikleriyle kutlanıyor.
2026 yılı için etkinlikler, sürdürülebilirlik eğitimlerinden doğa yürüyüşlerine kadar geniş bir yelpazeye yayılıyor.
Doğal Hayatı Koruma Vakfı (WWF-Türkiye), her yıl Uluslararası Tek Dünya Kentleri Yarışması düzenliyor.
Yarışma, kentlerin, küresel ısınmayı 1.5 °C eşiğinde tutmak için iklim değişikliğine etkilerini azaltmalarını hedefliyor.
WWF tarafından, 2011'den bu yana, beş kıtada 400'den fazla kentin katılımı ile düzenlenen Tek Dünya Kentleri Yarışması'nın öncelikli hedefi de, iklim değişikliğiyle mücadele etmek, kentlerde iklim dostu bir dönüşümü teşvik etmek, çevresel sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda yol alan kentleri seçmek ve bu konuda farkındalık oluşturmak.
Türkiye'de bu yıl yapılacak etkinlikler arasında sahil temizliği buluşmaları ve çeşitli çevrimiçi konuşmalar da bulunuyor.
Bu haritadan size en yakın etkinliği bulabilirsiniz.
Bu haber BBC Türkçe'de ilk olarak 22 Nisan 2024'te yayımlanmıştı
