Tansiyonumuz çıkmasın, tadımız kaçmasın

Orta yaş üstü yakınlarımızdan veya arkadaşlarımızdan hipertansiyon (yüksek tansiyon) öyküsü dinlememiz çok şaşırtıcı değil. Çünkü yetişkinlerde 10 kişiden 3’ü bu durumdan mustarip. Hipertansiyon birçok hayati sağlık riskini de beraberinde getiriyor ki inme bunlardan biri. Bu sorun nasıl yönetilir, yaşam tarzı değişiklikleri ne kadar etkilidir, tuzu kesmek ne ölçüde değişiklik yaratır, kardiyoloji uzmanlarına sorduk. Memorial Şişli Hastanesi’nden Prof. Dr. Hatice Betül Erer ve Amerikan Tıp Merkezi’nden Doç. Dr. Gamze Aslan anlattı.

‘Görünmez salgın olarak biliniyor’

NEDEN OLUR, HANGİ DURUMLARA YOL AÇAR?

◊ Yüksek tansiyon hastalarının yaklaşık yüzde 60’ının ailesinde de bu rahatsızlık görülüyor. Aşırı kilosu olanların da yaklaşık yüzde 40’ında rastlanıyor. Tüm dünyada 30-39 yaş grubunda hipertansiyon yaygınlığı yüzde 19 civarında, 60 yaş üstünde oranlar çok daha yüksek seviyelere ulaşıyor.

◊ Ağırlıklı olarak yağlı ve tuzlu beslenenler; diyetinde yetersiz potasyum, kalsiyum, magnezyum ve protein alanlar; kalp ve damar hastalığı, uyku apnesi, böbrek hastalığı ve bazı endokrinolojik hastalığı olanlar hipertansiyon riski taşıyor. Yüksek tansiyon kalp, beyin, böbrek ve göze zarar vererek kalp krizi, inme (felç), kalp yetmezliği, kronik böbrek hastalıkları ve görme kaybına yol açabiliyor. Damar yapısını bozarak damar sertliğine ve tıkanıklıklara zemin hazırlıyor. (Prof. Dr. Hatice Betül Erer)

◊ Dünya Sağlık Örgütü ’ne göre dünyada yaklaşık 1,3 milyar yetişkin hipertansiyon hastası. Türkiye’de de erişkinlerde oran yaklaşık yüzde 30 bildiriliyor, yani her 3 yetişkinden 1’inde görülüyor. Hipertansiyonda kalbin pompaladığı kan, damar duvarına normalden fazla basınç yapıyor. Kişi kendini iyi hissetse de basınç yıllarca yüksek kalabiliyor. Bu yüzden görünmez salgın olarak biliniyor. Ama bazen baş ağrısı, ensede basınç, çarpıntı, baş dönmesi, kulak çınlaması, nefes darlığı, burun kanaması gibi belirtilere yol açabiliyor.

◊ 2021’de inme nedenli ölümlerin yüzde 58’i yüksek tansiyonla ilişkili bulundu. Türkiye’de 2020’de inme nedeniyle 35 bin 880 ölüm bildirildi; bu da yaklaşık her 15 dakikada bir kişinin inme nedeniyle hayatını kaybetmesi anlamına geliyor. (Doç. Dr. Gamze Aslan)

◊ Hipertansiyonla mücadelede ilk adım yaşam tarzı değişikliğidir. Sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz gerekiyor. Günlük tuz kullanımını azaltmak da tansiyon değerlerinde belirgin düşüş sağlayarak kalp ve damar hastalıkları riskini önemli ölçüde düşürüyor. Türkiye’de günlük tuz tüketimi kişi başı yaklaşık 9-10 gram ve bu önerilenin (5 gram-1 tatlı kaşığı) neredeyse iki katı. Bu tuzun yüzde 75’i de paketli gıdalar, ekmek ve peynir benzeri hazır yiyeceklerden geliyor. Diyet olarak sebze, meyve, posalı gıdalar ve potasyumdan zengin (muz, ıspanak, patates) besinleri tavsiye ediliyor. Doymuş yağlardan kaçınmak gerekiyor.

◊ Hipertansiyon hastaları doktor kontrolünde vitamin takviyeleri kullanabilir. D vitamini, magnezyum ve koenzim Q10 kan basıncını dengelemeye yardımcı olabilir. Ancak bazı bitkisel ürünler (ginseng, ginkgo biloba vb.) tansiyonu yükseltebileceğinden ilaç etkileşimleri ve toksisite riski (özellikle D vitamini) nedeniyle kullanmadan önce mutlaka hekime danışılmalı. (Prof. Dr. Hatice Betül Erer)

◊ Üzüntü, kaygı, öfke, stres ve panik tansiyonu yükseltebiliyor. Bu gibi durumlarda tansiyon ilaçları yanında psikolojik desteğin çok faydası oluyor. Altta yatan belirgin anksiyete veya depresyon varsa, psikiyatri değerlendirmesiyle antidepresan verilmesi tansiyon yönetimini kolaylaştırıyor.

◊ Egzersiz yapmak hipertansiyon hastalarında çok işe yarıyor. Söylenebilecek en basit reçete haftada en az 5 gün, 30 dakika tempolu yürüyüş. Buna hafif direnç egzersizleri eklenebilir. spor damarları rahatlatıyor, kilo kontrolüne yardım ediyor ve stresi azaltıyor. (Doç. Dr. Gamze Aslan)

◊ Hastanede tansiyon bazen stresle yüksek çıkabiliyor. Bu yüzden evde tansiyon takibi önemli. 40 yaşından sonra veya ailede tansiyon varsa düzenli takip etmek öneriliyor. Normal erişkin tansiyon değeri kabaca 120/80 mmHg (milimetre cıva-kan basıncı birimi). Sürekli 140/90 ve üzeri değerlerin hipertansiyon açısından sorgulanması gerek. (Doç. Dr. Gamze Aslan)