İsrail tartışması Eurovision'u neden sonsuza dek değiştirebilir?

Kaynak, Hannibal Hanschke / EPA/Shutterstock

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Avusturya'nın geçen Mayıs ayındaki Eurovision Şarkı Yarışması'nı İsrail'in önünde kazanarak, bu yılki etkinliğe ev sahipliği yapma hakkını kazanmasının hemen ardından BBC için yarışmayı anlatan Graham Norton'ın sesi duyuldu.

Norton, "gelecek yıl finali Tel Aviv'de yapmak zorunda kalmayacakları için" organizatörlerin derin bir nefes aldığını söylemişti.

O yarışma öncesinde İsrail karşıtı protestolar artmıştı.

Finalin yapıldığı İsviçre'nin Basel kentinde yüzlerce kişinin katıldığı bir gösteride, protestocular Filistin bayrağı taşıdı.

Gazze'deki katliamları sembolize etmek için kendilerini kanı sembolize eden kırmızıya boyadı.

Final sırasında, İsrailli şarkıcı Yuval Raphael, iki kişinin sahneye çıkmaya çalışması ve Eurovision ekibinden birine isabet eden boya protestosuyla hedef alındı.

Geçen yıl sonuçlar açıklanırken Basel'deki hava, bu şarkı yarışmasını takip ettiğim yıllar içinde yaşadığım en gergin atmosferdi.

İnsanlar dua ediyordu. Bazıları ağlıyordu. Seyirciler final puanlarını beklerken "Avusturya, Avusturya" diye tezahürat yapıyordu.

Kalabalığın büyük bir kısmı İsrail'in kazanmasını istemiyor gibi görünse de, halk oylaması farklı bir tablo ortaya koydu.

Yarışmanın resmi jüri üyelerinden orta seviye puanlar alan Yuval Raphael, halk oylamasındaysa diğer tüm katılımcıları geride bıraktı.

Final sonrası birçok yayıncı kuruluş İsrail'in bu kadar yüksek puan almasını sorguladı.

Yayıncılar, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve İsrail hükümetine bağlı resmi sosyal medya hesaplarının paylaşımlarını işaret etti. Bu paylaşımlarda, yarışmanın izin verdiği maksimum sayı olan 20 kez, İsrail temsilcisine oy verilmesi isteniyordu.

İsrail temsilcisi Raphael'e yönelik yaygın bir halk desteğinden çok, sonucun, İsrail'e olabildiğince çok oy vermesinin ürünü olduğu ima edildi.

İsrail hükümeti de süreçte küresel bir karalama kampanyasıyla karşı karşıya oldukları savını tekrarladı.

Eurovision yayıncılarından bazıları sürecin incelenmesini istedi.

Flaman kamu yayıncısı VRT, "izleyicilerin ve dinleyicilerin görüşlerinin adil bir yansımasını" garanti edebilmesi için uzun yıllardır yürürlükte olan oylama sisteminin gözden geçirilmesi çağrısı yaptı.

Buna karşılık, etkinliği düzenleyen Avrupa Yayın Birliği (EBU), oylamanın bağımsız olarak kontrol edildiğini ve doğrulandığını açıkladı.

Maksimum 20 kez bir adaya oy verebilmenin, "nihai sonucu orantısız bir şekilde etkilediğine" dair hiçbir kanıt bulunmadığını savundu. Sonucun "geçerli" olduğu açıklandı.

1973'te ilk kez katıldıktan sonra bu yarışmayı dört kez kazanan İsrail'in, beşinci kez kazanmanın eşiğine gelmesi, Eurovision oylaması üzerinde jeopolitik durumun ve çatışmaların etkisiyle ilgili tartışmayı doruk noktasına taşıdı.

Eurovision Şarkı Yarışması, 70 yıllık tarihindeki en büyük boykotla karşı karşıya.

İspanya, İrlanda, Hollanda, İzlanda ve Slovenya, İsrail'in katılımı nedeniyle bu haftaki yarışmadan çekildi.

Ülkelerin çekilme nedenleri farklılık gösteriyor ve her zaman açıkça belirtilmiyor.

Bazıları, İsrail'in Gazze'ye yönelik askeri saldırısını protesto etmek için 2026 yarışmasını boykot ettiklerini açıkladı.

Hamas'ın 7 Ekim 2023'te 1.200 kişiyi öldüren İsrail'e yönelik saldırısı sonrası İsrai, Gazze sağlık bakanlığı verilerine göre 72 bin kişinin öldürüldüğü bir karşı saldırı başlattı.

Bazı yayıncılar ayrıca İsrail hükümetini soykırım yapmakla da suçladı ki İsrail bunu şiddetle reddediyor.

Boykot eden yayıncıların çoğunun hükümetlerinin politikalarıyla büyük ölçüde aynı doğrultuda olması dikkat çekici.

Geçtiğimiz ay, İspanya, Slovenya ve İrlanda'dan politikacılar, Avrupa Birliği'ni İsrail ile imtiyazlı ticaret ilişkilerini askıya almaya zorlamaya çalıştılar ancak başarısız oldular.

Yayıncılar, kendi bağımsız kararlarını verdiklerini ısrarla belirtiyorlar.

Gazze harekatının başlaması sonrası birkaç yayıncı, İsrail'in katılımıyla ilgili endişelerini kamuoyuna açıklamıştı. Ancak hiçbiri 2024 veya 2025 yarışmalarından çekilmedi.

Boykot çağrıları artarkense İsrail Kültür ve Spor Bakanı Miki Zohar şunları söyledi:

"Eurovision Şarkı Yarışması, siyasi puan toplama platformu değil, müzik, kültür ve uluslararası kardeşliğin bir kutlamasıdır."

Bakan, olası bir boykot için "utanç verici ve ikiyüzlü" ifadelerini de kullandı.

Siyaset, tartışmasız şekilde Eurovision tarihinde oylamaların merkezinde hep var oldu.

Yakından bağlantılı ülkeler halk oylamasında sık sık birbirlerine puan verdi.

Ancak bazı yayıncılar, EBU'nun geçen yılki oylamanın adil olduğunu söylemesine rağmen, Eurovision'un gerçek bir popüler müzik yarışması olmasının imkansız hale geldiğine inanıyor. Buna gerekçe olarak da İsrail'in yarışmaya katılmasını ve tartışma yaratan oylama sistemini gösteriyor.

Geçen yılki yarışmada yaşananların etkisi bazı yayıncılar için o kadar fazla oldu ki, savaş halinde olan hiçbir ülkenin şarkı yarışmasına katılmasına izin verilmemesi gerektiğini savunmaya başladılar.

Eurovision oylamasında adaleti sağlamak adına Ukrayna'nın katılımının dahi engellenmesi önerisi noktasına gelindi.

Peki dünyanın en çok izlenen eğlence programı olan Eurovision'ın kuralları yeniden mi yazmalı? Yoksa bunu yapmak, götürdüğünden daha fazla sorun yaratma riskini mi taşıyor?

Eurovision aslında hükümetler arasında bir yarışma değil.

İngiltere'de BBC dahil olmak kamu yayıncılarından oluşan ve temel işlevi haber görüntüsü paylaşmak olan Avrupa Yayın Birliği (EBU) üyeleri bu yarışmaya katılıyor.

Yıllar içinde EBU üyeliği Avrupa'nın ötesine yayıldı.

Yarışmanın sloganı "müziğin birleştiriciliği" oldu.

Mevcut boykot, İsrail'in yani İsrail'in kamu yayıncısı Kan'ın katılımına karşı, bağımsız yayıncıların aldığı bir karar.

Ama aslında Eurovision tarihinde hiçbir zaman tamamen siyasetten bağımsız olmadı.

EBU, yarışmanın temel değerlerini "evrensellik, kapsayıcılık ve çeşitliliği alkışlama" olarak belirledi ve bu değerlerinin katılımcı ülkelerle buluşmasının amaçlandığını savundu.

"Savaş Sonrası Avrupa ve Eurovision Şarkı Yarışması" kitabının yazarı doktor Dean Vuletic, tarihsel olarak, bazı ülkelerin yarışmayı bir platform olarak kullandığına işaret ediyor. Bazılarının Eurovision'ı uluslararası izolasyonlarına son vermenin veya Batı yanlısı kimliklerini göstermenin bir yolu olarak kullandıklarını söylüyor.

1961'de Franco İspanya'sı ve Tito'nun Yugoslavya'sının katılımlarını ilk örnekler olarak gösteriyor. Yugoslavya, Soğuk Savaş döneminde "tarafsız olduğu için" yarışmaya katılan tek Doğu Avrupa ülkesiydi.

Ülkeler arasındaki çatışmalar daha önce de Eurovision'a yansıdı.

Ancak sonuçlar genellikle geçici ve bölgesel olarak sınırlı kaldı.

1975'te Yunanistan, Türkiye'nin Kıbrıs'ı işgali nedeniyle yarışmayı boykot etti. Ertesi yıl da Türkiye yarışmaya katılmadı.

Ve 2012'de Ermenistan, Dağlık Karabağ'daki çatışma nedeniyle Azerbaycan yarışmaya katılmayı reddetti.

Lübnan 2005 yılında yarışmaya ilk kez katılacaktı ancak ülke yasaları İsrail'in yarışma performansını yayınlamayı neredeyse imkansız hale getirdiği için başvuru geri çekildi. EBU Lübnan'ın tüm gösteriyi yayınlaması gerektiğini açıklamıştı.

Fas'ın katıldığı tek yıl 1980'di ki o yıl İsrail yarışmaya girmedi. Fas'ın katılımının arkasında bu olduğu yaygın olarak kabul ediliyor.

Bu yılki boykotla, EBU'nun jeopolitik gelişmelerin yarışmayı gölgede bırakmasını engelleyip engelleyemeyeceği konusunda daha geniş bir soru ortaya çıktı.

Slovenya'nın kamu yayıncı RTV'nin yönetim kurulu başkanı Natalija Gorščak bana, "Eurovision hayranlarından İsrail ile aynı sahnede olmamamız gerektiğini söyleyen birçok tepki mesajı aldık" dedi.

"Kamu yayıncısı olarak ahlaki duruşumuz barış için mücadele etmek olmalıdır" diye devam etti.

İzlanda yayın kuruluşu RÚV, boykot kararı öncesi, hem İsrail kamu yayıncısının hem de İsrail hükümetinin eylemleri hakkında "ciddi şüpheleri" olduğunu açıkladı.

Hollandalı yayın kuruluşu Avrotros, 2025'teki yarışmaya "siyasi müdahale" olduğ